Gimpel Beynish the Matchmaker
(Gimpl Beynish der Shadkhn)
Yiddish Comics of the early 20th century
Translation and commentary by Jane Peppler
Click here to read about and order the seven Gimpel books I've published.

Comics read right to left. Click on any comic strip for larger view.

Thursday, November 17, 2016

A winter Coney Island ... 1-2-1915

In memoirs, many who emigrated to New York City as children complained that their immigrant parents thought cold or wet weather would kill them.

Note the fascination, even in winter, with Coney Island. And note the fine Yinglish words "badert" for bothered, my perennial favorite "loyfers" for loafers, and "kom on" for come on


January 2, 1915: He's bothered by a mystery that not everyone understands.
  1. GB: They were here, those loafers, where have they gone?
  2. GB: Hey, loafers, why are you dragging yourselves around outside in such bitter cold weather?
  3. Motke and Notke: Come on, Papa, we're making a winter Coney Island, the water isn't very deep.
  4. GB: Go home, loafers! You'll catch a cold, you'll get devilishly sick.
  5. GB: America, what a country: they splash around up to their necks in water, and I get the cold.
1-2-1915
איהם באַדערט אױך אַ רעטעניש װאָס ניט אַלע פֿערשטעהען.
1
גימפּעל בײניש: זײ זײַנען דאָך דאָ ערשט געװען, דיא לױפֿערס, װאו זײַנען זײ אַהינגעקומען?
2
גימפּעל בײניש: העי, לױפֿערס, װאָס שלעפּט איהר זיך אַרום אין דרױסען אין אַזאַ ביטערער קעלט?
3
מאָטקע און נאָטקע: קאָם אָן, פּאַפּאַ, מיר מאַכען דאָ אַ װינטערדיגער קוני אײַלענד. דיא װאַסער איז ניט זעהר טיעף.
4
גימפּעל בײניש: אַהײם, לױפֿערס! איהר װעט זיך פֿאַרקיהלען װעט איהר נאָך קראַנק װערען צו אַלדע שװאַרץ יאָהר.
5
גימפּעל בײניש: אַמעריקאַ אַ מדינה: זײ האָבען זיך געפּלושקעט ביז אין גאַרטע אין װאַסער און איך בין פֿאַרקיהלט.

.

Labels: , , , , , ,

by melinama @ 10:38 AM      0 comments

Friday, January 15, 2016

That's the last straw! Leaving Coney Island to go to "the country." 7-25-1914, 7-26-1914, 7-27-1914

Sometimes to fill up column inches they gave Samuel Zagat twice as much space for his comics. In this first strip appears the delightful neologism "arumgebomen" for "bumming around." Makes sense. I also love the epithet "Yimakh Shmoynik" - yimakh shmoy being the famous curse "may his name be erased." We don't really have an equivalent for her next insult, treyfenik beyn - unclean bones.

Another Public Service Announcement for Jews from cold countries who spent all day in the Lower East Side sweatshops: you can burn your butt out there on the beach. I don't think they'd invented sunscreen yet and men were too manly for parasols.

Another place Jews who could scrape together the money would go in the summer: "The Country," usually the Catskills. I think of the Borscht Belt (evidently once known as the "Jewish Alps") as a place full of giant rambling hotels where you stuff your face till you plotz, but in 1914 I guess it was a humbler place. Gimpel spent most of the summer of 1913 in the country getting stung by bees and ripped off in various ways. Notice that the first thing Mirke does when she finds out he's come into some money and they're going to the country: she gathers bedding (betgevant) - bedding figures prominently in many tales of immigration, the wives tried to stuff as many cushions, mattresses, and bags of feathers into those wagons as they possibly could.

Khazaystve (household) is a Russian word I haven't seen in Yiddish before.


July 25, 1914: When they say a wife gets in the way of business you can believe it.
  1. GB: Enough bumming around, my loafers. As far as I'm concerned you can go wreak havoc at home.
  2. GB: The girls there are calling for me. Get out of here, hooligans.
  3. GB: Pretty girls, really, and without Gimpel Beynish nothing will be accomplished.
  4. GB: What a question, do I have bridegrooms for you? Sure, I have fine ones.
  5. Motke: Mama, Dad made us come home and he's talking over there with a lot, really a lot, of girls.
  6. Khashe Mushe: He'll soon be talking with the Angel of Death if I have anything to do with it, the old scoundrel.
  7. Khashe Mushe: May your name be blotted out! Dirty old man! What kind of monkey business is this? You want to die?
  8. Khashe Mushe: This is the last time you come to Coney Island, you antisemite.

July 26, 1914: It seems he really will be running away from Coney Island soon.
  1. OK, let the loafers splash around. Meanwhile I'll have a snooze.
  2. B-r-r-r-r!
  3. B-r-r-r-r!
  4. Oy, I'm burning! Gevald, Jews, firemen, save a person! I'm burning!
  5. A plague on Coney Island with the ocean and the sun.

July 27, 1914: He's traveling finally to the country, but we will here about it tomorrow.
  1. Jake: Mr. Gimpel Beynish, here's your matchmaking fee and a cigar extra.
  2. GB: Congratulations to you, Khashe Mushe! I have money. A lot of money.
  3. Khashe Mushe: Well, since you have money, I'll make things all right with you.
  4. (Goodbye; Gimpel Beynish and his household are going to the country. But we will hear about things from there too. There'll already be news tomorrow.)
7-25-1914
אַז מען זאָגט אַז אַ װײַב שטערט צו ביזנעס זאָל מען גלױבען.
1
גימפּעל בײניש: גענוג אַרומגעבאָמט, לױפֿערס מײַנע. איהר׳ט שױן בײַ מיר כאָליען אין דערהײם.
2
גימפּעל בײניש: דיא מײדלעך דאָרטען רופֿען מיך. טראָגט זיך נאָר אָפּ פֿון דאַנען, הוליגאַנעס.
3
גימפּעל בײניש: שעהנע מײדלעך, שעהנע, און אָהן גימפּעל בײניש׳ן געהט עס ניט פֿון אָרט.
4
גימפּעל בײניש: אַ שאלה צי איך האָב חתנים פֿאַר אײַך? שור האָב איך פֿײַנע חתנים.
5
מאָטקע: מאַמאַ, דער פּאַפּאַ האָט אונז אַהײמגעטריבען און ער רעדט דאָרט מיט אַ סך, אַ סך מײדלעך.
6
חאַשע מושע: ער װעט בײַ מיר באַלד רעדען מיט׳ן מלאך המות, דער אַלטער הולטאַי.
7
חאַשע מושע: ימח שמו׳ניק! טריפֿה׳נער בײן! װאָס איז פֿאַר מאָנקי ביזנעס? עס איז דיר פֿאַר׳ן טױט?
8
חאַשע מושע: עס װעט דיר זײַן דאָס לעצטע מאָל מיט קוני אײַלענד, אַנטיסעמיט אײנער.

7-26-1914
דאַכט זיך ער װעט שױן באַלד אַנטלױפֿען פֿון קוני אײַלאַנד.
1
נאַ, זאָלען זיך דיא לױפֿערס פּלושקענען. איך׳ל דערפֿאַר כאַפּען אַ דרימעל.
2
ב-ר-ר-ר-ר!
3
ב-ר-ר-ר-ר!
4
אױ, איך ברען! גװאַלד, אידען, פֿײַערלײַט, ראַטעװעט אַ מענשען. איך ברען!
5
אַ ניכפּע אױף קוני אײַלענד, מיט׳ן ים און מיט דער זונן.

7-27-1914
ער פֿאָהרט ענדליך אין קאָונטרי, אָבער מיר װעלען איהם הערען שױן מאָרגען.
1
דזשײק: מר. גימפּעל בײניש, דאָ האָט איהר אײַער שדכנות געלד און אַ סיגאַר עקסטראַ.
2
גימפּעל בײניש: מזל טובֿ דיר, חאַשע מושע! איך האָב געלד. אַ סך געלד.
3
חאַשע מושע: נו, אַז דו האָסט יאָ געלד, װעל איך מאַכען פֿון דיר אָלל-רײַט.
4
(גוד באַי; גימפּעל בײניש מיט זײַן ״כאַזאַיסטװע״ פֿאָהרען אין קאָונטרי. נאָר מיר װעלען װעגען איהר הערען פֿון דאָרטען אױך. מאָרגען װעט שױן זײַן נײַעס פֿון איהם.)

Labels: , ,

by melinama @ 8:10 AM      0 comments

Wednesday, January 13, 2016

Don't let your kids skinny dip and don't make husbands jealous at Coney Island. 7-22-1914, 7-23-1914

Another Public Service Announcement: you can't swim naked at the Coney Island beach. And you'd best not sit next to another man's wife on her beach blanket.

I love how he says "ayngetunken in yikhis" - ayngetunken is "dipped, dunked, soaked in, saturated with" and yikhis is a virtue we don't talk about any more: the having of glorious ancestors. They didn't have to be rich, but if your grandparents etc. were learned and respected in their communities, then YOU (no matter what a shlepper you are) have yikhes.


July 22, 1914: When they say parents suffer for the sins of their children, you can believe it.
  1. GB: Listen: no swimming today, you've been soaked enough.
  2. GB: Loafers! Constantly in the water, but when I say no it's...
  3. GB: What's this? A policeman dragging my boys. They're...
  4. Policeman: These are of course your boys? So I suppose you told them to go swimming naked?
  5. Policeman: Come to court. An old philosopher like you should know what's forbidden.

July 23, 1914: At Coney Island even the most respectable businesses can sometimes be hazardous.
  1. GB: This is, of course, a mama with a daughter, and the daughter is going swimming. There'll soon be business here.
  2. GB: Of course this is your daughter - two peas in a pod, I swear as I'm a matchmaker. And have I got a bridegroom!
  3. GB: Understand, he's a handsome young man and of a very fine family background. Further he's a rare one, you know. I...
  4. The Husband: Say, mister, you try to seduce my wife right in front of my eyes? Say your prayers, I'll make a corpse out of you.
  5. GB: Gevald! Police! Murder! Fire! Save me from a robber! I meant nothing of the kind, I swear.
7-22-1914
אַז מען זאָגט אַז עלטערען לײַדען פֿאַר דיא זינד פֿון זײערע קינדער – זאָל מען גלױבען.
1
גימפּעל בײניש: אַ מכּה, אַ גוטע; ניטאָ הײַנט קײן באָדען זיך. איהר זײַט שױן גענוג אױסגעװײקט.
2
גימפּעל בײניש: געזעהן לױפֿערס! רק געלעגען אין װאַסער, אָבער אַז איך זאָג נײן איז…
3
גימפּעל בײניש: װאָס איז דאָס? אַ פּאָליסמאַן שלעפּט מײַנע בנים. זײ זײַנען…
4
פּאָליסמאַן: דאָס זײַנען דאָך אײַערע בנים? דאָס האָט איהר זײ געהײסען זיך באָדען נאַקעט?
5
פּאָליסמאַן: קומט אין קאָורט. אַזאַ אַלטער פֿילאָזאָף האָט שױן געמעגט װיסען װאָס מען טאָהר ניט.

7-23-1914
אין קוני אײַלאַנד זײַנען אַפֿילו דיא עהרליכסטע געשעפֿטען אױך אַמאָל ריזיקאַליש.
1
גימפּעל בײניש: דאָס איז דאָך אַ מאַמע מיט אַ טאָכטער און דיא טאָכטער געהט זיך באָדען – עס װעט באַלד זײַן אַ געשעפֿט.
2
גימפּעל בײניש: דאָס איז דאָך אײַער טאָכטער – צװײ טראָפּענס דיא מאַמע, װיא איך בין אַ שדכן. אי האָב איך אַ חתן!
3
גימפּעל בײניש: פֿאַרשטעהט איהר מיך אַ שעהנער יונג און טאַקע אײַנגעטונקען אין יחוס, הײַנט אַ מענש, קאָטאָרי װאָס װעלכער, יו נו. איך…
4
דער מאַן: סעי מיסטער, פֿאַר מײַנע אױגען זײַט איהר געקומען פֿאַרפֿיהרען מײַן פֿרױ? זאָגט ױדױ, װעל איך אײַך מאַכען אַ טױט.
5
גימפּעל בײניש: גװאַלד! פּאָליץ! מױרדער! פֿײַער! ראַטעװעט מיך פֿון אַ גזלן! איך האָב גאָר ניט געמײנט, זאָל איך שטאַרבען.

Labels: ,

by melinama @ 7:50 AM      0 comments

Tuesday, January 12, 2016

In which Gimpel learns about living crustaceans and high tide at Coney Island. 7-19-1914, 7-20-1914, 7-21-1914

The Gimpel Beynish Yiddish comic strip probably owed some of its popularity to its visiting scenes familiar to the Warheit readers. In the summer of 1913 and again in the summer of 1914 Gimpel and his mischievous sons (but not, evidently, his wife) spent a lot of time at the beach. Oddly, Gimpel is a very good swimmer. Where did he learn?

In the first cartoon, the English word "lobster" is used here to refer to a crab. I wonder if they really knew the difference and this was just a joke, or whether all treyf stuff in the ocean was lobster to them?

In the second strip, the English words "high tide" and "low tide" are used. Maybe this was a Public Service Announcement for the Lower East Side Jewish community - after all, many of them had lived far from the sea all their lives until they came to New York - to be careful with the ocean.

There's a word that got cut off in the last caption in the third strip. If anybody can figure out what it is I'd love to hear it (remember you can click for a larger view).



July 19, 1914: Finally he's the victim of a real accident.
  1. GB: That's the way, children, one should swim, if one wants to be a good swimmer ...
  2. GB: What's that, loafers? You're making your monkey business again?
  3. GB: Stop it, hooligans, I say, or I'll kill you.
  4. Motke: May we sicken, Papa, if we did anything. It must be some actual thing.
  5. Notke: Why are you running away and stealing from the ocean, Papa? Give that lobster here.

July 20, 1914: Evidently neither he nor the policeman understand the science of "low tide" and "high tide."
  1. GB: Lads, go look around Coney Island, and I'll sit here a while by the ocean.
  2. GB: A pleasure that the loafers are gone. I can grab forty winks here on the sand.
  3. GB: Brrrrrr
  4. GB: Oy, gevald, I'm drowning! Who threw me into the ocean?
  5. Policeman: That's how it is? You wanted to commit suicide? Come in court, you'll receive a few years in prison.

July 21, 1914: Of course heroism is sometimes unappreciated.
  1. Motke: Look there, papa! A person's drowning. Quick, save him.
  2. GB: Hold on, mister, hold on for just a bit longer; I'll save you.
  3. GB: Don't be afraid, mister, I won't let you drown.
  4. The Mister: You see the nerve of this old clown? I go swimming and he pushes me into the water.
  5. GB: It's no use running away, you loafers, you'll get your [?] from me!
7-19-1914
ענדליך איז ער אַ קרבן פֿון אַן אמת׳ן עקסידענט.
1
גימפּעל בײניש: אָט אַזױ, קינדערלעך, דאַרף מען שװימען, אױב מען װיל זײַן אַ גוטער שװי…
2
גימפּעל בײניש: װאָס איז דאָס, לױפֿערס? איהר מאַכט שױן װיעדער אײַערע מאָנקי ביזנעס?
3
גימפּעל בײניש: לאָזט אָפּ, הוליגאַנעס, זאָג איך, װאָרים איך הרג׳ע אײַך.
4
מאָטקע: זאָלען מיר בײדע קרענקען, פּאַפּאַ, צי מיר טהוען עפּעס. עס מוז זײַן אַן אמת׳ע זאַך.
5
נאָטקע: װאָס אַנטלױפֿסטו און גע׳גנבֿ׳עסט דעם ים, פּאַפּאַ? גיב אַהער דעם לאָבסטער.

7-20-1914
משמעות אַז ניט ער און ניט דער פּאָליסמאַן װײסען דיא װיסענשאַפֿט פֿון ״לאָו טאַיד״ און ״האַי טאַיד״.
1
גימפּעל בײניש: חבֿרה, געהט אױסקוקען קוני אײַלענד, און איך װעל זיך אַביסעל צוזעצט בײַ׳ם ים.
2
גימפּעל בײניש: אַ פֿערגעניגען דיא לױפֿערס זײַנען ניטאָ. אי כאַפּ איך באַלד אַ דרימעל אױף׳ן זאַמד.
3
גימפּעל בײניש: ב-ר-ר-ר-ר
4
גימפּעל בײניש: אױ, געװאַלד, איך װער דערטרונקען! װער האָט דאָס מיך אַרײַנגעװאַרפֿען אין ים אַרײַן?
5
פּאָליסמאַן: אַזױ? איהר האָט געװאָלט באַגעהן זעלבסטמאָרד? קומט אין קאָורט װעט יִהר קריגען עטליכע יאָהר.

7-21-1914
אודאי איז אַמאָל העלדישקײט אַן אַרױסגעװאַרפֿענע זאַך.
1
םאָטקע: זעה נאָר דאָרטען, פּאַפּאַ! אַ מענש טרינקט זיך. שנעל, מען דאַרף איהם ראַטעװען.
2
גימפּעל בײניש: האַלט זיך, מיסטער, האַלט זיך נאָך אַביסעל; איך׳ל אײַך ראַטעװען.
3
גימפּעל בײניש: גאָר ניט געשראָקען זיך, מיסטער, איך׳ל אײַך ניט לאָזען זיך דערטרינקען.
4
דער מיסטער: געזעהן אַ חוצפּה פֿון אַן אַלטען לץ? איך שװים און ער שטופּט מיך אין װאַסער!
5
גימפּעל בײניש: אומזיסט אײַער ענטלױפֿען, לױפֿערס, אײַער שנו װעט איהר בײַ מיר קריגען!

Labels: ,

by melinama @ 7:36 AM      0 comments

Sunday, January 10, 2016

Fun at the Coney Island beach: 7-13-1914, 7-14-1914, 7-15-1914

In the first strip Gimpel sarcastically calls his sons his kadeyshim: they who will say kaddish for him when he's gone.

In the fourth frame of the second strip I enjoyed the verb dertapn, used when the guy went in search of a girl without Gimpel's help: it means "find by groping, detect by touch; discover, unearth, find unexpectedly, catch, nab." Heh.

As to the third strip: Sam Zagat alluded in the previous year's strips as well that because Coney Island is full of young people making their own fun, it is not fruitful ground for a matchmaker's business. It belongs to the modern world.


July 13, 1914: This lying around is sometimes all right but the getting up - that's frightening.
  1. Notke: Lie down, dad. We'll make you a fine coverlet of sand, you'll be able to sleep.
  2. Motke: More, more! Don't be stingy with the Coney Island sand on dad! Let's make a whole mountain.
  3. Notke: Sure, lady, you can sit here. We intentionally made this for fine ladies.
  4. The lady: Woe is me! The earth is trembling! The sea is turning over! Oy, I'm afraid!
  5. GB: Where are you running to, my heirs? I want to have a little talk with you.

July 14, 1914: Coney Island is apparently not a suitable place for his business.
  1. GB: Understand me, Jake, she's a very pretty girl and from an excellent family.
  2. GB: Further, she has money and - why are you looking out there?
  3. Jake: Excuse me, you can talk and talk until I perhaps come back.
  4. GB: Well what do you say to such a loafer? He's already found a girl.
  5. GB: A plague on Coney Island and the bachelors. They're all loafers.

July 15, 1914: Go try and hold back when there are so many young men and women at Coney Island.
  1. Suzy: Right there, look, if you can give me that boy for a bridegroom, then we'll talk.
  2. GB: I won't fail. For the sake of a match I'll even go in the water. Hello, Jake! How's it going?
  3. GB: Say, Jake, what do you think of that maiden sitting there? Get dressed and we'll soon break plates.
  4. Jake: That's the way, mister, dunk yourself a few times, they you'll be able to hear me tell you I have a wife and children.
  5. GB: A loafer's always a loafer. But I must swear to myself not to make any matches at Coney Island.
7-13-1914
דאָס לעגען זיך איז נאָך אַמאָל אָלל-רײַט אָבער דאָס אױפֿשטעהן – שרעקליך.
1
נאָטקע: לעג זיך, טאַטע. מיר װעלען דיר מאַכען אַ פֿײַנע קאָלדערע פֿון זאַמד, װעסטו קענען שלאָפֿען.
2
מאָטקע: נאָך, נאָך! זשאַלעװע ניט דעם טאַטען אַביסעל קוני אײַלאַנד זאַמד. לאָמיר מאַכען אַ גאַנצען באַרג.
3
נאָטקע: שור, לײדי, קענט איהר זיך דאָ אַװעקזעצען. מיר האָבען דאָס אומיסטנע געמאַכט פֿאַר פֿײַנע לײדיעס.
4
דיא לײדי: אױ װעה איז מיר! דיא ערד ציטערט! דער ים קעהרט זיך איבער! אױ, איך האָב מורא!
5
גימפּעל בײניש: װאָס אַנטלױפֿט איהר, קדישים מײַנע? איך װיל זיך מיט אײַך אַביסעל דורכשמועסען.

7-14-1914
קוני אײַלאַנד איז, משמעות, ניט דער פּאַסענדער פּלאַץ פֿאַר זײַנע ביזנעס.
1
גימפּעל בײניש: פֿאַרשטעײַסטו מיך, דזשײק, זיא איז זעהר אַ שעהנע און טאַקע פֿול מיט יחוס.
2
גימפּעל בײניש: הײַנט האָט זי טאַקע געלד אױך און – װאָס זעהסטו דאָרטען אַזױנס?
3
דזשײק: עקסקיוז מי, איהר קענט דערװײַל רײדען און רײדען, ביז איך׳ל אפֿשר צוריקקומען.
4
גימפּעל בײניש: נו, װאָס זאָגט מען ניט אױף דעם לױפֿער? ער האָט שױן דאָרט דערטאַפּט אַ מױד.
5
גימפּעל בײניש: אַ נכפּה אױף די בחורים מיט קוני אײַלאַנד אינײנעם. זײ זײַנען אַלע לױפֿערס.

7-15-1914
געה האַלט אַ גדר, אַז אין קוני אײַלאַנד זײַנען דאָ אַזײַ פֿיעל בחורים מיט מײדלעך.
1
סוזי: אָט, זעהט איהר, װען איהר זאָלט מיר קענען געבען דעם באָי פֿאַר אַ חתן, װאָלט איך מיט אײַך גערעדט.
2
גימפּעל בײניש: איך פֿױל זיך ניט. צוליעב אַ שידוך װעל איך אַפֿילו געהן אין װאַסער אַרײַן. העללאָו, דזשײק! װיא געהט׳ס?
3
גימפּעל בײניש: סעי, דזשײק, װאָס זאָגסטו אױף דער בתולה, װאָס זיצט דאָרטען? טהו זיך אָן, און מיר װעלען שױן ברעכען טעלער.
4
דזשײק: אָט אַזױ, מיסטער, טונקט זיך אונטער עטליכע מאָהל, װעט איהר קענען הערען, אַז איך האָט שױן אַ װײַב מיט קינדער.
5
גימפּעל בײניש: אַ לױפֿער בלײַבט אַ לױפֿער. איך מוז זיך אָבער פֿאַרשװערען, מעהר ניט צו רײדען קײן שידוכים אין קוני אײַלאַנד.

Labels: ,

by melinama @ 8:00 AM      0 comments