Gimpel Beynish the Matchmaker
(Gimpl Beynish der Shadkhn)
Yiddish Comics of the early 20th century

Translation and commentary by Jane Peppler
Click here to read about and order the two Gimpel books I've published.

Comics read right to left. Click on any comic strip for larger view.

Monday, August 29, 2016

Suzy's mom cuts out the middleman. 12-20-1914

I still wonder how to know whether matchmakers were still widely used in New York in 1914 or whether Gimpel was an anachronism. Here we see even an old-fashioned mother may prefer to avoid paying a matchmaking fee. Gimpel's occupation was soon going to be even less profitable.

December 20, 1914: Oh well, sometimes a matchmaking fee can be ruined by anybody.
  1. GB: Here she is, Jake. I have the honor of presenting - Miss Suzy.
  2. Suzy: My mother's here too. Mama, this is Mister Jake.
  3. Suzy's mother: Who's this Jew? He's a familiar soul, somehow.
  4. Suzy's mother: We don't need a matchmaker. We'll manage without you.
  5. GB: You're a swindler, that what you are, a thief, a robber!

מאלע װער עס קען אַמאָל קאַליע מאַכען שדכנות.

גימפּעל בײניש: דאָס איז זיא, דזשײק. האָב דיא עהרע פֿאָרצושטעלען – מיסס סוזי.
סוזי: אָט איז דאָך דיא מאַמע אױך דאָ. מאַמע, דאָס איז מיסטער דזשײק.
סוזי׳ס מאַמע: װער איז דער איד? עפּעס אַ בעקאַנטער נפֿש, דאַכט זיך.
סוזי׳ס מאַמע: מען דאַרף ניט קײן שדכנים. מיר װעלען אױסקומען אָהן אײַך.
גימפּעל בײניש: איהר זײַט אַ שװינדלערין, זײַט איהר, אַ גנבֿ׳טע, אַ רױבערין.

Labels: , ,

Monday, August 22, 2016

In Europe, Nikolai flees Franz Josef and Wilhelm. On the Lower East Side, bachelors continue to eschew unlovely spinsters. 12-19-1914

December 19, 1914: "And Nikolai fled"

In the distance: Franz Josef and Wilhelm stand on Pshemishl, Krakow, and Lodz; In the foreground: Nicholas flees. On his broken leg: Tannenberg*
Franz Josef: Goodbye, Nikolai, don't be offended.
Wilhelm: Where are you running in this manner, Nicholas? What's your hurry?

* The Battle of Tannenberg (26-30 August 1914) resulted in the almost complete destruction of the Russian Second Army ... It brought high prestige to Field Marshal Paul von Hindenburg and his rising staff-officer Erich Ludendorff.

December 19, 1914: When trouble is destined, it can come without the loafers.
  1. Motke: Yes, our Dad is here - he's sitting over there with a lady.
  2. GB: He's one in a million, a corker. Furthermore, he's educated, you know!
  3. Notke: Here's Dad and here's the lady. Should I...
  4. Jake: Take this quarter and be quiet until I get out of here.
  5. Motke and Notke: The man said you can keep your merchandise.

אַז עס איז באַשערט אַ קרה קען זיא קומען אָהן לױפֿערס.

מאָטקע: יעס, דער פּאַפּאַ איז דאָ. אָט זיצט ער דאָרט מיט אַ לײדי.
גימפּעל בײניש: עס איז שױן אײנמאָל אַ יונג. אַ ברען. הײַנט געבילדעט, יו נו!
נאָטקע: אָט איז דער פּאַפּאַ און אָט איז דיא לײדי. זאָל איך…
דזשײק: נאַט אײַך אַ קװאָדער און שװײַגט ביז איך װעל זיך אָפּטראָגען.
מאָטקע און נאָטקע: דער מאַן האָט בעזאָגט אַז דו מעגסט זיך האַלטען מיט דער סחורה.

Labels: , , , ,

Thursday, August 11, 2016

Motke and Notke gobble the latkes. 12-17-1914

December 17, 1914: The trouble is that Motke and Notke practically rhyme with latke.
  1. GB: What a great smell! Literally a marvel. What dish could it be?
  2. GB: It's latkes, yes, I remember, latkes. Why this, all of a sudden?
  3. GB: Ay, I'd forgotten completely - it's for Hanukah. My wife is all right.
  4. GB: I should go in and get ready for the latkes. Really a fine holiday, Hanukah.
  5. Motke and Notke: We left you a latke, Papa - oy, my belly!

די צרה איז װאָס מאָטקע און נאָטקע גראַמט זיך כּמעט צו לאַטקע.

גימפּעל בײניש: אי אַ פֿײַנער ריה! אַ מחיה בנאמנות. װאָס פֿאַר אַ מאכל זאָל דאָס זײַן?
גימפּעל בײניש: ס׳יז לאַטקעס. יאָ, איך דערקען עס איז לאַטקעס. װאָס איז עפּעס פּלוצלינג?
גימפּעל בײניש: אי, איך האָב גאָר פֿאַרגעסען – ס׳איז צוליעב חנוכּה. מײַן פּלונית׳טע איז אָלל-רײַט.
גימפּעל בײניש: מען דאַרף אַרײַנגעהן זיך צוגרײטען צו די לאַטקעס. טאַקע אַ פֿײַנער יום טובֿ, חנוכּה.
מאָטקע און נאָטקע: מיר האָבען דיר אױך געלאָזען אַ לאַטקע, פּאַפּאַ – אױ מײַן בױך!

Labels: ,

In America, Gimpel loses at cards, while across the Atlantic, England is bombarded by the Germans. 12-18-1914

December 18, 1914: Even Hanukah is not a happy holiday for everybody.
  1. Jake: Here's your fee - $50 - spend it in good health.
  2. GB: You know what? It's Hanukah, after all - let's play cards. You've got time.
  3. Jake: Well, since you don't have any more money, we'd better stop playing.
  4. Jake: No IOUs. Go home and make some more matches, then we'll play some more.
  5. GB: What blockhead declared that Hanukah is a happy holiday?

Dreams and reality
John Bull (England): Where are the German zeppelins which should destroy England? I don't see even one flying. Maybe German can look heroic in Poland, in Berlin and in France, but by me here in England - huh! It can't even get close to me.

John Bull: Oy, gevald! What's this? A German flotilla bombarded my cities! Feh! The German are really cheeky, how many times I've said to them and others that no enemies can approach my borders and here they've got the nerve to bring a whole flotilla.

אפֿילו חנוכּה איז ניט פֿאַר אַלעמען אַ פֿרעהליכער יום טובֿ.

דזשײק: דאָ האָט איהר דיא גאַנצע שדכנות אײַערע – פֿופֿכיג דאָלאַר. פֿאַרנוצט עס געזונטערהײט.
גימפּעל בײניש: װײסטו נאָר װאָס! ס׳איז דאָך חנוכּה – לאָמיר מאַכען אַ קערטיל. האָסט דאָך צײַט.
דזשײק: נו, אַז איהר האָט שױן ניט קײן געלד װעלען מיר שױן בעסער סטאָפּען שפּיעלען.
דזשײק: אױף באָרג איז ניטאָ. געהט אַהײם און מאַכט אַנדערע שידוכים, װעלען מיר װײַטער שפּיעלען.
גימפּעל בײניש: װאָס פֿאַר אַ שוטים האָבען דאָס אײַסגעקלערט אַז חנוכּה איז אַ פֿרעהליכער יום טובֿ?

Labels: , , ,

Sometimes you just can't get any gratitude. 12-16-1914

יI like the word
richly adorned, exquisite; flashy, slick

December 16, 1914: He wants to get new compliments for an old sin.
  1. GB: Hello, Jake! How's it going? What? You don't remember me? What a lousy memory!
  2. GB: Of course you remember, I'm Gimpel Beynish, I made your sister's match.
  3. Jake: Really? You brokered her match with that slick man? You yourself, really?
  4. Jake: If so, take that! as a second matchmaking fee. For a man like that you deserve that punch and a lot more.
  5. GB: Where am I and what happened to me? Seems somebody was giving me something.

אַ בעלן צו קריגען נײַע קאָמפּלימענטען פֿאַר אַן אַלטען חטא.

גימפּעל בײניש: העללאָ, דזשײק! װאָס מאַכט מען? װאָס? דערקענסט מיך גאָר ניט, אי האָסטו אַ זכרון!
גימפּעל בײניש: דערמאָהן זיך אדרבא. איך בין דאָך גימפּעל בײניש, געגעבען דײַן שװעסטער דעם שידוך.
דזשײק: טאַקע? דאָס האָט איהר אױסגעמעקלערט מײַן שװעסטער איהר צאַצקעדיגען מאַן? איהר אַלײן, טאַקע?
דזשײק: אױב אַזױ, נאַט-זשע אײַך נאָך אַמאָל שדכנות. פֿאַר אַזאַ מאַן קומט אײַך און עס קומט אײַך אַ סך.
גימפּעל בײניש: װאו בין איך און װאָס האָט מיט מיר פּאַסירט? דאַכט זיך, אַז אימיצער האָט מיר עפּעס געגעבען.

Labels: ,

Wednesday, August 3, 2016

A know-it-all father. Mansplaining the Hanukah game of dreidel. 12-15-1914

A lot of our fathers are like this. Watch and learn. Yiddishkeit is the Jewish way of doing things and living in the world.

December 15, 1914: He's even a whiz with a dreydl, but who's there to attest to it?
  1. Get back, goyim, loafers -- what do you know about a dreydl? Let me do it and watch how it should be done.
  2. This is how you spin it. Have a look, lads. This is the way, one should spin it away and...
  3. One, two, three -- it's spinning. Show your stuff, lads, come and show me if you, too, have the knack.
  4. What's this? Where did they go, those loafers? Where did you run to, imps?
  5. Go to hell! Go try and talk to American loafers about Hanukah and yiddishkayt!

אפֿילו מיט אַ דרײדעל איז ער אױך אַ מזיק. אָבער װער אַנערקענט עס?

געהט, גױם, לױפֿערס – װאָס װײסט איהר פֿון אַ דרײדעל? לאָזט מיך און קוקט װיא מען דאַרף טהון.
אָט אַזױ שטעלט מען עס אַװעק. קוקט זיך אײַן, חבֿרה. אָט אַזױ דאַרף מען אַװעקשטעלען און…
אײנס, צװײ, דרײַ – עס דרעהט זיך. אַנו, חבֿרה, קומט און װײַזט צי קענט איהר אױך דעם קונץ?
װאָס איז דאָס? װאו זײַנען זײ אַהינגעקומען, דיא לױפֿערס? װאָס זײַט איהר אַנטלאָפֿען, שקצים?
געה מיר אין דער ערד אַרײַן! געה רעד מיט אַמעריקאַנער לױפֿערס מכּח חנוכּה און אידישקײט!

Labels: , ,

Friday, July 29, 2016


A matchmaker is a little like a real estate broker (he's just peddling different wares). There is always the possibility that there'll be an end run around him, especialy in the modern world of the Lower East Side.

December 14, 1914: Sometimes music is stronger than love.
  1. GB: Get to know each other, children, and we'll soon talk of important matters.
  2. GB: Now there's a golden dove. We'll be able to break plates today.
  3. GB: It's going well, the boy is not a chump.
  4. The boy: Come, we'll play the composition, it's fine music.
  5. GB: I've always hated musicians. Well, he's a dog, an enemy of Israel.

אַמאָל איז מוזיק שטאַרקער װיא ליעבע.

גימפּעל בײניש: באַקענט זיך קינדער, און מיר װעלען טאַקע באַלד רעדען פֿון אַ תּכלית.
גימפּעל בײניש: אָט דאָס הײסט אַ גאָלדענע טײַבעלע. נאָך הײַנט ברעכט מען טעלער.
גימפּעל בײניש: עס האַלט שױן װײַט בײַ זײ. דער בחור איז נאָר קײן יאָלד.
דער בחור: קומט, װעלען מיר איבערשפּיעלען דיא קאָמפּאָזיציע. עס איז פֿײַנע מוזיק.
גימפּעל בײניש: איך האָב שטענדיג פֿײַנט געהאַט קלעזמער. נו, איז דאָס אַ כּלב, אַ שונא ישראל.

Labels: ,