Gimpel Beynish the Matchmaker
(Gimpl Beynish der Shadkhn)
Yiddish Comics of the early 20th century

Translation and commentary by Jane Peppler
Click here to read about and order the three Gimpel books I've published.

Comics read right to left. Click on any comic strip for larger view.

Tuesday, March 14, 2017

A lesson in 1915 fashion (horn rimmed glasses), and the best political cartoon of Nicholas II to date. 2-4-1915

Today's Yinglish: "staylish" "regele" "leydi" ...

February 4, 1915: Well, who can call him old fashioned?
  1. What kind of a horror is this? Glasses like a ram's horn.
  2. Him too! It's a regular epidemic of some kind.
  3. Am I dreaming? Ladies, too?
  4. Well, if the whole world's gone crazy no sense being the only wise one.
  5. Now let somebody try to say Gimpel Beynish is not stylish.

February 4, 1915: Nikolai's bath attendants in Europe and America
On his coat: Blood libel, Siberia, rage in Galicia, pogroms, rage against Jews. The three bath attendants are French socialists, American correspondents, and English journalists. The caption reads: How French socialists, English journalists and American correspondents give the bloody hangman a bath, washing him clean of all his crimes.

אַדרבה, װער װעט קענען זאָגען אױף איהם אַז ער איז אַלט-מאָדיש?

װאָס איז דאָס פֿאַר אַ פֿאַרזעהעניש? ברילען װיא אַ שױפֿער.
ער אױך! דאָס מוז אודאי זײַן אַ רעגעלע אונטערגאַנג אַזעלכער.
װאָס עס האָט זיך מיר געחלומ׳ט – לײדיס אױך?
נו, אַז אַ גאַנצע װעלט אי משונע דאַרף מען ניט זײַן קײן חכם.
איצט זאָל אימיצער זאָגען גימפּעל בײניש איז ניט סטײַליש.

Labels: , , ,

Monday, March 13, 2017

Oranges from Palestine: they are not free. 2-3-1915

Here we have another Public Service Announcement - don't trust strangers - and learn that even in 1915 one could get oranges from Israel / Palestine on the streets of New York. I wonder how they got across the ocean.

Today's Yinglish: "orendzhes" "mister" and of course "pedler" though the latter had been in the language a long time.

February 3, 1915: Not all mitzvahs are equal, but they're never worthless.
  1. Jake: Here are the oranges from Palestine. Have a taste, you'll see, they're good.
  2. GB: Good or bad -- if one is invited to taste oranges, one should obey on the spot.
  3. GB: Really fine oranges. I should take a few home, they'll be a blessing.
  4. GB: I have to pay? The guy who told me to take a sample, he's the one who should pay.
  5. Peddler: Mister, that guy is long gone. Pay or you're going to meet up with a policeman.

אַ מצוה װי אַ מצוה, אָבער אומזיסט איז יעדענפֿאַלס ניטאָ.

דזשײק: אָט דאָס זײַנען דיא אָרענדזשעס פֿון פּאַלעסטינאַ. פֿאַרזוכט װעט איהר זעהן אַז עס איז גוט.
גימפּעל בײניש: גוט, צי שלעכט – אַז מען הײסט פֿאַרזוכען אָרענדזשעס, דאַרף מען שױן אױף׳ן אָרט פֿאָלגען.
גימפּעל בײניש: טאַקע פֿײַנע אָרענדזעס. מען דאַרף אַהײמנעמען עטליכע, זאָלען זײ קענען מאַכען אַ ברכה.
גימפּעל בײניש: איך זאָל באַצאָהלען? ער, רעד װאָס האָט מיר געהײסען פֿאַרזוכען זאָל צאָהלען.
פּעדלער: מיסטער, דער יאָלד איז שױן דאָ לאַנג ניטאָ; באַצאָהלט, אױב איהר װילט זיך ניט זעהן מיט אַ פּאָליסמאַן.

Labels: ,

Friday, March 3, 2017

Yawning prospect, uncooperative damsel, and the ever popular "lodge" 1-30-1915, 2-1-1915, 2-2-1915

"Lodge" was an early English word transliterated into Yiddish - words that came with it were "miting" and "balongen". Lodges symbolized arrival into a comfortable bourgeoise life and an escape from women. "Kostimer" (singular and plural) was another early borrowed word.

January 31, 1915: Sometimes he has a customer who should be in the army instead.
  1. GB: If you stop yawning I'll be able to talk business with you.
  2. GB: That's the way! Listen: you'll get half the dowry now, and...
  3. Jake: (snores)
  4. GB: Again already? Will you stop, or will I have to constantly gaze into your snout?
  5. GB: Go to the war and don't bother me with your snoring.

February 1, 1915: Naturally one can't be a big hero everywhere.
  1. Mr Pepik: There she is, maybe you can do something with her. She's crazy and won't hear anything about matches.
  2. GB: Leave it to me, I'll see to it she's soon singing a different tune. I know how to manage the young folks
  3. 3) Mr Pepik: I want to hear how it's going. What's this? We're breaking plates already? Without a bridegroom we're breaking plates?
  4. Mr Pepik: Woe is me! My little daughter is working overtime. Time to hide. I pity that poor matchmaker!
  5. Gevald! Police! Murder! Thief, fire! Master of the Universe, what does the girl want from me?

February 2, 1915: And really -- what good is it to him, a lodge full of married men?
  1. GB: Say, why are you hurrying? We can talk a little.
  2. Mr Pepik: I have to attend a meeting of our lodge. It's a fine lodge.
  3. Mr Pepik: Why not join our lodge? We have a lot of men and...
  4. GB: If there are men, I'll join. If you have a doctor, you can have a matchmaker too.
  5. Mr Pepik: We don't need any matchmaker because we have only married men in our lodge.

אַמאָל האָט ער קאָסטימער װאָס עס װאָלט געװען בעסער זײ זאָלען זײַן אין דער מלחמה.

גימפּעל בײניש: אַז דו װעסט אױפֿהערען צו גענעצען, װעל איך קענען רעדען מיט דיר ביזנעס.
גימפּעל בײניש: אָט אַזױ ביזטו אַ מענש. הער-זשע: נדן גיט מען דיר האַלב איצט, און…
דזשײק: הו-האַ-האַ-האַ-אי-הע-אי-אי-אי-העי…!
גימפּעל בײניש: שױן װידער? סעי, דו װעסט סטאָפּען, צי װילסט איך זאָל זיך רק ספּיגלען אין דײַן פּיסק?
גימפּעל בײניש: געה מיר אין דער מלחמה אַרײַן און פֿאַרגענעץ מיר ניט מײַן קאָפּ.

אודאי קען מען ניט איבעראַל זײַן אַ גרױסער העלד.

מר. פּעפּיק: דאָרט איז זי, אפֿשר װעט איהר מיט איהר עפּעס מאַכען. זיא איז משוגע און װיל ניט הערען פֿון קײן שידוכים.
גימפּעל בײניש: פֿאַרלאָזט זיך נאָר אױף מיר, בײַ מיר װעט זי באַלד רעדען אַנדערע דיבֿורים. איך װײס שױן װי אַרומצוגעהן מיט דיא חבֿרה.
מיסטער פּעפּיק: איך בין אַ בעלן צו הערען װי עס געהט צו. װאָס איז דאָס? מען ברעכט שױן טעלער? אָהן אַ חתן ברעכען טעלער?
מיסטער פּעפּיק: אױ װעה איז מיר! מײַן טעכטעריל האָט זיך שױן צואַרבײט. מען דאַרף זיך בעהאַלטען. אַ רחמנות נעביך אױפֿ׳ן שדכן.
גימפּעל בײניש: גװאַלד! פּאָליץ! מױרדער! טיעף, פֿײַער! רבונו של עולם װאָס װיל פֿון מיר דיא מױד האָבען? …

טאַקע צו װאָס דאַרף ער אַ לאָדזש פֿון פֿערהײראַטע מענשען?

גימפּעל בײניש: סעי, װאָס אײלט איהר זיך? מיר קענען דאָך אַביסעל שמועסן.
מר. פּעפּיק: איך מוז געהן צו אַ מיטינג פֿון אונזער לאָדזש. אַ פֿײַנער לאָדזש.
מר. פּעפּיק: פֿאַרװאָס בעלאָנגט איהר ניט צו אונזער לאָדזש? מיר זײַנען אַ סך מענער און…
גימפּעל בײניש: אױב מענער, בעלאָנג איך. אַז איהר האָט אַ דאָקטאָר, מעגט איהר דאָך האָבען אַ שדכן אױך.
מר. פּעפּיק: קײן שדכן דאַרפֿען מיר ניט, מחמת מיר האָבען נאָר פֿערהײראַטע מענשען אין אונזער לאָדזש.

Labels: , , , ,

Thursday, February 16, 2017

The night a benefit was put on for the Galician refugees and Gimpel is going. 1-30-1915

It wasn't often that Gimpel shilled for something in the real world. Here's the headline and part of the article from Di Warheit on the front page, and the comic on the back page of the January 30, 1915 edition.

This evening the bazaar for the Galician refugees opens
The bazaar for the benefit of the Galician and Budoviner refugees now wasting away in Vienna will open tonight in Dennington Hall, 214 Second Street. The opening features a lineup of touching ceremonies. There will be speeches by many famous Jews and by specially invited representatives of Austria's government who are here in America.

The bazaar is an international exposition in small format. Articles representing almost every industry and almost every country in the world will be featured, from a Chasidic snuffbox to a Parisian gown in the very lastest style.

The destruction caused by the Russian barbarians in Galicia will be seen at the bazaar in a collection of pictures taken on the scene specially for this occasion, with the permission of the Austrian goverment. A special "pitcher" will be Ostrovski's famous pogrom painting. This talented artist survived the Odessa pogrom himself and has immortalized with paint on canvas this terrible tragedy, earning him an international reputation.

A big orchestra will open the bazaar this evening and will concertize every evening of the bazaar throughout the week. Famous Jewish actors will entertain the public with parlor singing and couplets.

The bazaar has been arranged by the Austrian-Hungarian ?.

January 30, 1915: Yes, there's a time when he takes a vacation from his business.
  1. Jake: What are you saying! What's the matter - you're getting out of the matchmaking business? Where are you running to?
  2. Suzy: Let me hear even just one word from you. I have a big dowry and my father has a big store.
  3. GB: Don't stand in my way. Your work's a waste of time. Today I have nothing to do with matchmaking.
  4. GB: Now do you understand why I'm so busy today? Isn't this better than making matches?
  5. GB: Come, children, everybody come, don't be stingy and show up (sign says "Bazaar given by the Austrian - Hungarian Zionists for the war victims"). We'll talk about matches tomorrow.

יאָ, עס איז דאָ אַ צײַט װען ער נעמט אַ װאַקײשאָן פֿון זײַנע ביזנעס.

דזשײק: לאָזט אײַך רעדען! װאָס איז דער מעהר, איהר זײַט שױן אַרױס פֿון דיא שדכנות ביזנעס? װאָס לױפֿט איהר?
סוזי: כאָטש אײן װאָרט לאָמיך פֿון אײַך הערענ. איך האָב אַ סך נדן און מײַן טאַטע האָט אַ גרױסען סטאָר.
גימפּעל בײניש: שטעה מיר ניט אין װעג. אַן עבֿרה דײַן אַרבײט. הײַנט האָב איך ניט צו טהון מיט קײן שדכנות.
גימפּעל בײניש: איצט פֿאַרשטעהסטו שױן פֿאַרװאָס איך בין הײַנט אַזױ ביזי? איז עס ניט בעסער װיא שידוכים?
גימפּעל בײניש: קומט, קינדער, קומט אַלע, זשאַלעװעט ניט און ניט אַ שאָו. מכּח שידוכים װעלען מיר מאָרגען שמועסען.
(באַזאַר פֿון דיא עסטרײַך-אונגאַרישע ציוניסטען פֿאַר די מלחמה-קרבנות.)

הײַנט אָבענד עװענט זיך דער באַזאַר פֿאַר דיא גאַליציאַנער פֿליכטלינגע

דער באַזאַר פֿאַר דעם בענעפֿיט פֿון דיא גאַליצישע און בודאָװינער פֿליכטיונגע װאָס שמאַכטען איצט אין װיען װעט הײַנט אָבענד ערעפֿענט װערען אין דעננינגטאָן האַלל, 214 אַ. 2טע סטריט. דיא ערעפֿענונג װעט בעגרײט װערען מיט אַ רײהע אײנדרוקספֿולע צערעמאָניען. רעדען װעלען געהאַלטען װערען פֿון פֿיעלע אידישע בעריהמטהײמען און פֿון ספּעציעל-געלאָדענע פֿאָרשטעהער פֿון עסטרײַך׳ס רעגיערונג אין אַמעריקאַ.

דער באַזאַר איז אַ װעלט-אױסשטעלונג אין קלײנעם פֿאָרמאַט. אַרטיקלען װאָס שטעלען מיט זיך פֿאַר כּמעט יעדע אינדוסטריע און כּמעט יעדעם לאַנד אין דער װעלט זענען אין איהם רעפּרעזענטירט, פֿון אַ חסידישער טאַבאַק-פּושקע ביז אַ פּאַריזער גאָון פֿון דעם סאַמע לײטעסט סטײַל.

דער חורבן װאָס דיא רוסישע באָרבאַרען האָבען געמאַכט אין גאַליציען װעט בײַם באַזאַר געזעהען װערען אין אַ רײהע בילדער װאָס זענען גענומען געװאָרען אױפֿ׳ן פּלאַטצ ספּעציעל פֿאַר דיעזער געלעגענהײט, מיט דער ערלױבניס פֿון דער עסטרױכעשער רעגיערונג. אַ ספּעציעלע ״פּיטשור״ װעלען זײַן אָסטראָװסקי׳ס בעריהמטע פּאָגראָם מאָהלערײַען. דיעזער בעגאַבטער קינסטלער האָט אַלײן איבערגעלעבט דעם פּאָגראָם אין אָדעס און האָט אױפֿ׳ן לײװענט פֿעראײביגט דיעזע שרעקליכע טראַגעדיע אין פֿאַרבען װאָס האָבען איהם פֿערשאַפֿט אַ װעלט נאָמען.

אַ גרױסער אַרקעסטער װעט הײַנט אָבענד עפֿענען דעם באַזאַר און װעט קאָנצערטירען יעדען טאָג און אָבענד פֿון דער װאָך צײַט װאָס דער באַזאַר װעט אָנהאַלטען. בעריהמטע אידישע אַקטיאָרען װעלען אין לױף פֿון דער װאָך פֿערװײַלען דאָס פּובליקום מיט פּאָרלע-זונגען און קופּלעטען.

דער באַזאַר װערט אַראַנזשירט פֿון דיא עסטרײַך-ונגאַרישע יאָוניסטען.

Labels: , , , , ,

Sunday, February 5, 2017

New Yiddish slang of 1915: "aher gey" 1-29-1915

I guess the slang "aher gey" was new at this time. In my Yiddish Penny Songs collection two of the songs which are still lost (ie I haven't found the melodies for them) are "Aher gey (der rikhtiker)" and "Aher gey Tsar Nikolai" It seems to mean "get lost."

Uses English word dzshouk (joke)

January 29, 1915: He speaks up at a lucky hour and tastes the flavor of the new "joke" on the Jewish street.
  1. Well, this is a swinish time! If somebody doesn't say "Come, make me a match," or...
  2. [Here, go!] What's this echo? Are people calling me, or...
  3. [Here, go!] Over here too? What's the matter with saying "Excuse me"?
  4. [Here, go!] What kind of turmoil is this? Constantly 'get lost' and 'get lost.' Oh, I understand!
  5. [Aher, go!] This is the loafers' swinish saying. What nerve! Making fun of me with their joke.

ער רעדט זיך אױס אין אַ מזל׳דיגער שעה און פֿאַרזוכט דעם טעם פֿון דעם נײַעם ״דזשאָוק״ אױף דער אידישער גאַס.

נו, אַ חזיר׳שע צײַט! עס זאָל עס אימיצער זאָגען: ״קומט, רעדט מיר אַ שידוכ,״ אָדער…
װאָס איז דאָס פֿאַר אַ בת-קול? רופֿט מען דאָס מיך, אָדער מען…
פֿון דאַנען אױך? װאָס זשע איז דער מעהר װאָס מען זאָגט ניט ״שײַט-זשע מוחל״?
װאָס איז דאָס פֿאַר אַ מהומה? רק אַהער געה און אַהער געה. אָה, איך פֿאַרשטעה!
דאָס איז אַ חזיר׳שער װערטעל פֿון לױפֿערס. אַזאַ חוצפּה! פֿון מיר מאַכען חוסק מיט זײערע װיצען.

יאָ, עס איז דאָ אַ צײַט װען ער נעמט אַ װאַקײסאָן פֿון זײַנע ביזנעס.

Labels: ,

Friday, February 3, 2017

A jealous cat and a ruined suit. 1-27-1915, 1-28-1915

Business as usual.

January 27, 1915: Jealousy can show up from anywhere.
  1. Suzy: Talk, tell me about your match for me. The cat may know all the secrets.
  2. GB: I tell you he's a fellow with all the virtues, and money too.
  3. GB: Go to hell, disgusting tom-cat, I have nothing for you.
  4. GB: Why are you so bothered? All right, I won't make your mistress a match.
  5. GB: ...

January 28, 1915: It's what you call looking for trouble.
  1. GB: Say, Jake, you're sort of dressed to go to a wedding. If so, you deserve a bride.
  2. Jake: Come quickly, Mr. Matchmaker. It's beginning to rain, my new suit will be ruined.
  3. GB: Evidently you must be a very unlucky guy. It's raining on your new suit.
  4. Jake: Say, where are you running off to? Since my new suit is ruined, let me at least have a bride.
  5. Jake: I'll pass on the bride as long as you save me. The suit is choking me.

מאַלע פֿון װאַנען אַ ניט-פֿאַרגינער קען זיך נעהמען.

סוזי: רעדט, רעדט װעגען אײַער שידוך פֿאַר מיר. דיא קאַץ מעג װיסען אַלע סודות.
גימפּעל בײניש: זאָג איך דיר דאָך אַז ער איז אַ בחור מיט אַלע מעלות און געלד אױך.
גימפּעל בײניש: געה אין דער ערד, פּאַסקודנער קאָטער, גאַר דיר האָב איך גאָר ניט.
גימפּעל בײניש: װאָס האָסטו זיך אָנגעטשעפּעט. אָללרײַט, װעל איך דײַן בעל הבית׳טע ניט רעדען קײן שידוך.
גימפּעל בײניש: …

אַלץ הײסט, זיך אָפּגעזוכט מפֿטיר.

גימפּעל בײניש: סעי, דזשײק, ביסט דאָך עפּעס אױסגעפּוצט װיא צו אַ חתונה. אױב אַזױ, קומט דיר אַ כּלה.
דזשײק: קומט שנעל, מיסטער שדכן. עס הײבט אָן צו רעגענען, מײַן נײַער סוט װעט נאָך קאַליע װערען.
גימפּעל בײניש: משמעות דוא מוזט זײַן אַ גרױסער שלים-מזל-ניק. איבער דײַן נײַעם סוט געהט אַ רעגען.
דזשײק: סעי, װאוהין אַנטלױפֿט איהר? אַז מײַן סוט איז קאַליע געװאָרען, לאָמיך כאָטש האָבען אַ כּלה.
דזשײק: איך בין אײַך שױן מוחל דיא כּלה, אַבי ראַטעװעט מיך אַרױס. דער סוט דערשטיקט מיך.


Friday, January 20, 2017

He didn't have to work, yet he hit the jackpot. 1-26-1915

Tales from the time when institutionalized matchmaking was beginning to have to compete with love matches carried out casually by the interested parties themselves. Here, the girl Gimpel chose for Jake rejected him, but on the way back from her house Jake spies his old fiancee and they strike up again. But Gimpel gets his fee anyway. Curious. I'm also curious about his describing her as a "cunning dove." Opinions welcome.

January 26, 1915: He didn't have to work, and he hit the jackpot.
  1. Jake: What good are your stories to me? Let me see your wares.
  2. Jake: She doesn't want me, one should... oh, a girl I know, as I live and breathe.
  3. Suzy: Jake, where have you been all this time, you bad, false man?
  4. Jake: Mister Matchmaker, it's all right. This is my former fiancee, you know, Mister Levin.
  5. GB: Thirty-five, forty, forty-five, fifty -- you certainly could call her a cunning dove.

אי ניט געאַרבײט, אי געקראָגען אַזאַ גרױסע מאַטניאַ.
דזשײק: װאָס טױג מיר אײַערע מעשות? לאָמיך שױן אַמאָל זעהן אײַער שחורה.
דזשײק: זיא װיל מיך ניט, דאַרף… עפּעס אַ בעקאַנטע מײדעל, זאָל איך אַזױ עסען.
סוזי: דזשײק, װאו ביזטו געװען דיא גאַנצע צײַט, דיא שלעכטער, פֿאַלשער מענש.
דזשײק: מיסטער שדכן, ס׳איז אָלל-רײַט. מײַן געװעזענע כּלה, יו נו, מיסטער לעבען.
גימפּעל בײניש: פֿינף און דרײַסיג, פֿערציג, פֿינף און פֿערציג, פֿופֿציג… שײַך צו זאָגען אַ געבראָטענע טײַבעל.

Labels: ,