Gimpel Beynish the Matchmaker
(Gimpl Beynish der Shadkhn)
Yiddish Comics of the early 20th century

Translation and commentary by Jane Peppler
Click here to read about and order the three Gimpel books I've published.

Comics read right to left. Click on any comic strip for larger view.

Thursday, February 16, 2017

The night a benefit was put on for the Galician refugees and Gimpel is going. 1-30-1915

It wasn't often that Gimpel shilled for something in the real world. Here's the headline and part of the article from Di Warheit on the front page, and the comic on the back page of the January 30, 1915 edition.

This evening the bazaar for the Galician refugees opens
The bazaar for the benefit of the Galician and Budoviner refugees now wasting away in Vienna will open tonight in Dennington Hall, 214 Second Street. The opening features a lineup of touching ceremonies. There will be speeches by many famous Jews and by specially invited representatives of Austria's government who are here in America.

The bazaar is an international exposition in small format. Articles representing almost every industry and almost every country in the world will be featured, from a Chasidic snuffbox to a Parisian gown in the very lastest style.

The destruction caused by the Russian barbarians in Galicia will be seen at the bazaar in a collection of pictures taken on the scene specially for this occasion, with the permission of the Austrian goverment. A special "pitcher" will be Ostrovski's famous pogrom painting. This talented artist survived the Odessa pogrom himself and has immortalized with paint on canvas this terrible tragedy, earning him an international reputation.

A big orchestra will open the bazaar this evening and will concertize every evening of the bazaar throughout the week. Famous Jewish actors will entertain the public with parlor singing and couplets.

The bazaar has been arranged by the Austrian-Hungarian ?.







January 30, 1915: Yes, there's a time when he takes a vacation from his business.
  1. Jake: What are you saying! What's the matter - you're getting out of the matchmaking business? Where are you running to?
  2. Suzy: Let me hear even just one word from you. I have a big dowry and my father has a big store.
  3. GB: Don't stand in my way. Your work's a waste of time. Today I have nothing to do with matchmaking.
  4. GB: Now do you understand why I'm so busy today? Isn't this better than making matches?
  5. GB: Come, children, everybody come, don't be stingy and show up (sign says "Bazaar given by the Austrian - Hungarian Zionists for the war victims"). We'll talk about matches tomorrow.

1-30-1915
יאָ, עס איז דאָ אַ צײַט װען ער נעמט אַ װאַקײשאָן פֿון זײַנע ביזנעס.

1
דזשײק: לאָזט אײַך רעדען! װאָס איז דער מעהר, איהר זײַט שױן אַרױס פֿון דיא שדכנות ביזנעס? װאָס לױפֿט איהר?
2
סוזי: כאָטש אײן װאָרט לאָמיך פֿון אײַך הערענ. איך האָב אַ סך נדן און מײַן טאַטע האָט אַ גרױסען סטאָר.
3
גימפּעל בײניש: שטעה מיר ניט אין װעג. אַן עבֿרה דײַן אַרבײט. הײַנט האָב איך ניט צו טהון מיט קײן שדכנות.
4
גימפּעל בײניש: איצט פֿאַרשטעהסטו שױן פֿאַרװאָס איך בין הײַנט אַזױ ביזי? איז עס ניט בעסער װיא שידוכים?
5
גימפּעל בײניש: קומט, קינדער, קומט אַלע, זשאַלעװעט ניט און ניט אַ שאָו. מכּח שידוכים װעלען מיר מאָרגען שמועסען.
(באַזאַר פֿון דיא עסטרײַך-אונגאַרישע ציוניסטען פֿאַר די מלחמה-קרבנות.)

1-30-1915
הײַנט אָבענד עװענט זיך דער באַזאַר פֿאַר דיא גאַליציאַנער פֿליכטלינגע


דער באַזאַר פֿאַר דעם בענעפֿיט פֿון דיא גאַליצישע און בודאָװינער פֿליכטיונגע װאָס שמאַכטען איצט אין װיען װעט הײַנט אָבענד ערעפֿענט װערען אין דעננינגטאָן האַלל, 214 אַ. 2טע סטריט. דיא ערעפֿענונג װעט בעגרײט װערען מיט אַ רײהע אײנדרוקספֿולע צערעמאָניען. רעדען װעלען געהאַלטען װערען פֿון פֿיעלע אידישע בעריהמטהײמען און פֿון ספּעציעל-געלאָדענע פֿאָרשטעהער פֿון עסטרײַך׳ס רעגיערונג אין אַמעריקאַ.

דער באַזאַר איז אַ װעלט-אױסשטעלונג אין קלײנעם פֿאָרמאַט. אַרטיקלען װאָס שטעלען מיט זיך פֿאַר כּמעט יעדע אינדוסטריע און כּמעט יעדעם לאַנד אין דער װעלט זענען אין איהם רעפּרעזענטירט, פֿון אַ חסידישער טאַבאַק-פּושקע ביז אַ פּאַריזער גאָון פֿון דעם סאַמע לײטעסט סטײַל.

דער חורבן װאָס דיא רוסישע באָרבאַרען האָבען געמאַכט אין גאַליציען װעט בײַם באַזאַר געזעהען װערען אין אַ רײהע בילדער װאָס זענען גענומען געװאָרען אױפֿ׳ן פּלאַטצ ספּעציעל פֿאַר דיעזער געלעגענהײט, מיט דער ערלױבניס פֿון דער עסטרױכעשער רעגיערונג. אַ ספּעציעלע ״פּיטשור״ װעלען זײַן אָסטראָװסקי׳ס בעריהמטע פּאָגראָם מאָהלערײַען. דיעזער בעגאַבטער קינסטלער האָט אַלײן איבערגעלעבט דעם פּאָגראָם אין אָדעס און האָט אױפֿ׳ן לײװענט פֿעראײביגט דיעזע שרעקליכע טראַגעדיע אין פֿאַרבען װאָס האָבען איהם פֿערשאַפֿט אַ װעלט נאָמען.

אַ גרױסער אַרקעסטער װעט הײַנט אָבענד עפֿענען דעם באַזאַר און װעט קאָנצערטירען יעדען טאָג און אָבענד פֿון דער װאָך צײַט װאָס דער באַזאַר װעט אָנהאַלטען. בעריהמטע אידישע אַקטיאָרען װעלען אין לױף פֿון דער װאָך פֿערװײַלען דאָס פּובליקום מיט פּאָרלע-זונגען און קופּלעטען.

דער באַזאַר װערט אַראַנזשירט פֿון דיא עסטרײַך-ונגאַרישע יאָוניסטען.


Labels: , , , , ,

Sunday, February 5, 2017

New Yiddish slang of 1915: "aher gey" 1-29-1915

I guess the slang "aher gey" was new at this time. In my Yiddish Penny Songs collection two of the songs which are still lost (ie I haven't found the melodies for them) are "Aher gey (der rikhtiker)" and "Aher gey Tsar Nikolai" It seems to mean "get lost."

Uses English word dzshouk (joke)



January 29, 1915: He speaks up at a lucky hour and tastes the flavor of the new "joke" on the Jewish street.
  1. Well, this is a swinish time! If somebody doesn't say "Come, make me a match," or...
  2. [Here, go!] What's this echo? Are people calling me, or...
  3. [Here, go!] Over here too? What's the matter with saying "Excuse me"?
  4. [Here, go!] What kind of turmoil is this? Constantly 'get lost' and 'get lost.' Oh, I understand!
  5. [Aher, go!] This is the loafers' swinish saying. What nerve! Making fun of me with their joke.



1-29-1915
ער רעדט זיך אױס אין אַ מזל׳דיגער שעה און פֿאַרזוכט דעם טעם פֿון דעם נײַעם ״דזשאָוק״ אױף דער אידישער גאַס.

1
נו, אַ חזיר׳שע צײַט! עס זאָל עס אימיצער זאָגען: ״קומט, רעדט מיר אַ שידוכ,״ אָדער…
2
װאָס איז דאָס פֿאַר אַ בת-קול? רופֿט מען דאָס מיך, אָדער מען…
3
פֿון דאַנען אױך? װאָס זשע איז דער מעהר װאָס מען זאָגט ניט ״שײַט-זשע מוחל״?
4
װאָס איז דאָס פֿאַר אַ מהומה? רק אַהער געה און אַהער געה. אָה, איך פֿאַרשטעה!
5
דאָס איז אַ חזיר׳שער װערטעל פֿון לױפֿערס. אַזאַ חוצפּה! פֿון מיר מאַכען חוסק מיט זײערע װיצען.

יאָ, עס איז דאָ אַ צײַט װען ער נעמט אַ װאַקײסאָן פֿון זײַנע ביזנעס.

Labels: ,

Friday, February 3, 2017

A jealous cat and a ruined suit. 1-27-1915, 1-28-1915

Business as usual.



January 27, 1915: Jealousy can show up from anywhere.
  1. Suzy: Talk, tell me about your match for me. The cat may know all the secrets.
  2. GB: I tell you he's a fellow with all the virtues, and money too.
  3. GB: Go to hell, disgusting tom-cat, I have nothing for you.
  4. GB: Why are you so bothered? All right, I won't make your mistress a match.
  5. GB: ...



January 28, 1915: It's what you call looking for trouble.
  1. GB: Say, Jake, you're sort of dressed to go to a wedding. If so, you deserve a bride.
  2. Jake: Come quickly, Mr. Matchmaker. It's beginning to rain, my new suit will be ruined.
  3. GB: Evidently you must be a very unlucky guy. It's raining on your new suit.
  4. Jake: Say, where are you running off to? Since my new suit is ruined, let me at least have a bride.
  5. Jake: I'll pass on the bride as long as you save me. The suit is choking me.

1-27-1915
מאַלע פֿון װאַנען אַ ניט-פֿאַרגינער קען זיך נעהמען.

1
סוזי: רעדט, רעדט װעגען אײַער שידוך פֿאַר מיר. דיא קאַץ מעג װיסען אַלע סודות.
2
גימפּעל בײניש: זאָג איך דיר דאָך אַז ער איז אַ בחור מיט אַלע מעלות און געלד אױך.
3
גימפּעל בײניש: געה אין דער ערד, פּאַסקודנער קאָטער, גאַר דיר האָב איך גאָר ניט.
4
גימפּעל בײניש: װאָס האָסטו זיך אָנגעטשעפּעט. אָללרײַט, װעל איך דײַן בעל הבית׳טע ניט רעדען קײן שידוך.
5
גימפּעל בײניש: …

1-28-1915
אַלץ הײסט, זיך אָפּגעזוכט מפֿטיר.

1
גימפּעל בײניש: סעי, דזשײק, ביסט דאָך עפּעס אױסגעפּוצט װיא צו אַ חתונה. אױב אַזױ, קומט דיר אַ כּלה.
2
דזשײק: קומט שנעל, מיסטער שדכן. עס הײבט אָן צו רעגענען, מײַן נײַער סוט װעט נאָך קאַליע װערען.
3
גימפּעל בײניש: משמעות דוא מוזט זײַן אַ גרױסער שלים-מזל-ניק. איבער דײַן נײַעם סוט געהט אַ רעגען.
4
דזשײק: סעי, װאוהין אַנטלױפֿט איהר? אַז מײַן סוט איז קאַליע געװאָרען, לאָמיך כאָטש האָבען אַ כּלה.
5
דזשײק: איך בין אײַך שױן מוחל דיא כּלה, אַבי ראַטעװעט מיך אַרױס. דער סוט דערשטיקט מיך.

Labels:

Friday, January 20, 2017

He didn't have to work, yet he hit the jackpot. 1-26-1915

Tales from the time when institutionalized matchmaking was beginning to have to compete with love matches carried out casually by the interested parties themselves. Here, the girl Gimpel chose for Jake rejected him, but on the way back from her house Jake spies his old fiancee and they strike up again. But Gimpel gets his fee anyway. Curious. I'm also curious about his describing her as a "cunning dove." Opinions welcome.



January 26, 1915: He didn't have to work, and he hit the jackpot.
  1. Jake: What good are your stories to me? Let me see your wares.
  2. Jake: She doesn't want me, one should... oh, a girl I know, as I live and breathe.
  3. Suzy: Jake, where have you been all this time, you bad, false man?
  4. Jake: Mister Matchmaker, it's all right. This is my former fiancee, you know, Mister Levin.
  5. GB: Thirty-five, forty, forty-five, fifty -- you certainly could call her a cunning dove.

1-26-1915
אי ניט געאַרבײט, אי געקראָגען אַזאַ גרױסע מאַטניאַ.
1
דזשײק: װאָס טױג מיר אײַערע מעשות? לאָמיך שױן אַמאָל זעהן אײַער שחורה.
2
דזשײק: זיא װיל מיך ניט, דאַרף… עפּעס אַ בעקאַנטע מײדעל, זאָל איך אַזױ עסען.
3
סוזי: דזשײק, װאו ביזטו געװען דיא גאַנצע צײַט, דיא שלעכטער, פֿאַלשער מענש.
4
דזשײק: מיסטער שדכן, ס׳איז אָלל-רײַט. מײַן געװעזענע כּלה, יו נו, מיסטער לעבען.
5
גימפּעל בײניש: פֿינף און דרײַסיג, פֿערציג, פֿינף און פֿערציג, פֿופֿציג… שײַך צו זאָגען אַ געבראָטענע טײַבעל.

Labels: ,

Tuesday, January 17, 2017

A guy can make mistakes. Gimpel does it almost daily. 1-24-1915, 1-25-1915



January 24, 1915: He surely should pay attention to whom he makes respectable through marriage.
  1. GB: Of course I recognize you, you've worked your way up and become a policeman, eh?
  2. GB: Everyone I make a match for works his way up, that's the kind of luck I have.
  3. Inspector: You stand here talking with a civilian? You're suspended from police work for two weeks.
  4. Policeman: It's all right that you made me a match, but this losing two weeks wages for your sake...
  5. GB: Now when I make somebody a match I'll try to keep him from becoming a policeman.



January 25, 1915: Even a well traveled person such as himself can sometimes make a mistake.
  1. Bashe-Mirke: So? You're the great Gimpel Beynish? I have something to talk to you about.
  2. GB: Sure, I have a young man, he has money and other good points.
  3. Bashe-Mirke: Turns out I've found the right matchmaker.
  4. GB: Now, Missus, show me the young prospective bride and I'll soon bring you...
  5. Bashe-Mirke: Goodness! Here I am: look at me and give me the bridegroom.

1-24-1915
שור דאַרף ער אַכטונג גיבען װעמען ער מאַכט פֿאַר אַ לײַט.

1
גימפּעל בײניש: שור דערקען איך דיך. האָסט זיך אַרױפֿגעאַרבײט אין געװאָרען אַ פּאָליצמאַן, האַ?
2
גימפּעל בײניש: אַלע װאָס איך רעד אַ שידוך אַרבײטען זיך אַרױף, אַזאַ מזל האָב איך שױן.
3
אינספּעקטאָר: שטעלסט זיך גאָר אָפּ רעדען מיט אַ פּראָסטען מענשען? סוספּענדירט פֿון פּאָליצײ אױף צװײ װאָכען.
4
פּאָליסמאַן: דאָס װאָס איהר האָט מיר גערעדט אַ שידוך איז אָללרײַט, אָבער פֿאַרליערען דורך אײַך צװײ װאָכען װױדזשעס…
5
גימפּעל בײניש: איצט אַז איך װעל אימיצען רעדען אַ שידוך װעל איך אױסנעהמען ער זאָל ניט װערן קײן פּאָליצמאַן.

1-25-1915
אפֿילו אַזאַ ערפֿאָהרענער מענש װיא ער קען אױך אַמאָל מאַכען אַ טעות.

1
באַשע-מירקע: אַזױ? איהר זײַט דאָס דער גרױסער גימפּעל בײניש? האָב איך מיט אײַך עפּעס צו שמועסען.
2
גימפּעל בײניש: שור האָב איך אַ פֿײַנעם יונגען מאַן, טאַקע מיט געלד און מיט אַנדערע מעלות.
3
באַסע-מירקע: האָב איך דאָך הײסט עס, געטראָפֿען אַז איהר זײַט דער ריכטיגער שדכן פֿאַר מיר.
4
גימפּעל בײניש: איצט, מיסעס, קומט און װײַזט מיר די כּלה-מײדעל, װעל איך איהר באַלד ברענגען אַ –
5
באַשע-מירקע: גאָט איז מיט אײַך! דאָ בין איך; קוקט מיך אָן און גיט אַהער דעמ חתן.

Labels: ,

Thursday, January 12, 2017

His signature stovepipe hat (tsilinder) shows his status. 1-22-1915, 1-23-1915

In the old country this sort of hat was called in Yiddish a cylinder (tsilinder) but we see in America it's known by the Yinglish name stov-payp. I think Gimpel's daily garb is more or less what cantors used to wear to services and is supposed to signify his respectability (that he is a layt). In the second comic strip see how an evidently wealthy Irish fellow wears the same suit.

A frequently used Yinglish phrase is albetshe - I'll bet you, betcha.




January 22, 1915: Even his stovepipe sometimes puts him at risk.
  1. Jake: There he sits. I'll betcha he's thinking about a match for me.
  2. Jake: I'll let him think till he's figured it out completely.
  3. Jake: Say, Mister Gimpel Beynish, how much thinking do you have to do? Speak up.
  4. Jake: He isn't here! So! Has he deceived me, the old swindler?
  5. GB: ...



January 23, 1915: There are a lot of stovepipes, but not a lot of world-renowned matchmakers.
  1. GB: What kind of clown is this? I could swear it's me myself.
  2. GB: What's he playing at with me? Am I dreaming? Or maybe I should drink some shnaps.
  3. GB: What nerve! What an outrage! I'll soon show him who comes first.
  4. GB: Say, you thief! What kind of dirty trick is this? Are you trying to swindle...
  5. Fitzpatrick [in English]: I beg your pardon, sir! What is your name, my dear sir?

1-22-1915
אפֿילו זײַן סטאָװפּײַפּ שטעלט איהם אױך אַמאָל אין געפֿאַהר.

1
דזשײק: אָט דאָ זיצט ער; אַלבעטשע ער טראַכט דאָס װעגען אַ שידוך פֿאַר מיר.
2
דזשײק: איך׳ל איהם לאָזען טראַכטען ביז ער װעט אױסטראַכטען אין גאַנצען.
3
דזשײק: סעי, מיסטער גימפּעל בײניש, װיפֿיעל נאָך איז דער שיער צו טראַכטען? אַרױס מיט לשון.
4
דזשײק: ער איז דאָך גאָר ניטאָ! אַזױ, האָט ער מיך אָבגענאַרט דער אַלטער שװינדלער?
5
גימפּעל בײניש: ….

1-23-1915
סטאָװ פּײַפּס זײַנען דאָ אַ סך, אָבער ניט קײן װעלט-שדכנים.

1
גימפּעל בײניש: װאָס איז דאָס פֿאַר אַ לץ? איך װאָלט געשװאָהרען אַז דאָס בין איך אַלײן.
2
גימפּעל בײניש: װאָס טהוט זיך דאָס מיט מיר. חלום איך, אָדער איך דאַרף ערשט מאַכען אַ שנאַפּס.
3
גימפּעל בײניש: אַזאַ חוצפּה! אַזאַ רציחה! איך װעל איהם באַלד װײַזען װער עלטער איז.
4
גימפּעל בײניש: סעי, דו גזלן! װאָס איז דאָס פֿאַר אַ חזיר׳ײ? װילסט שװינדלען אין מײַן…
5
פֿיצפּעטריק: אי בעג יור פּאַרדאָנ, סער! װהאַט איז יור נעים, מאַי דיער סער?

Labels: , ,

Thursday, January 5, 2017

Dentistry in the year 1915. Dentist phobia. 1-21-1915

Gimpel feels that, since the dentist is receiving his (rotten) tooth, he should pay for the privilege.

There certainly is no euphemism here, the word used is tsonrays, raysn meaning to tear or rip. It's a pretty savage word.



January 21, 1915: Of course, when it comes to paying out money, toothache is preferable.
  1. GB: Oy, my teeth! This is all I need to add to my troubles.
  2. Tooth-puller: You have toothache, mister? I have business for you.
  3. GB: For the sake of business, my teeth be damned.
  4. Tooth-puller: Here, mister, is my office. For five dollars I'll take out the tooth.
  5. GB: What nerve! That's what he calls business. That I should pay out money to him!

1-21-1915
אודאי אַז עס קומט צו געבען געלד איז שױן בעסער צײהן-װעהטאָג.

1
גימפּעל בײניש: אױ מײַנע צײהן! נאָך דאָס פֿעהלט מיר איצט צו מײַנע צרות.
2
צאָנרײַס: איהר האָט צײהן-װעהטאָג, מיסטער? האָב איך פֿאַר אײַך אַ געשעפֿט.
3
גימפּעל בײניש: צוליעב ביזנעס קען איך האָבען אין דער ערד מײַנע צײהן אין גאַנצען.
4
צאָנרײַס: אָט דאָ, מיסטער, איז מײַן אָפֿיס. פֿאַר מינף דאָלער נעהם איך אײַך אַרױס דעם צאָהן.
5
גימפּעל בײניש: אַזאַ חוצפּה! דאָס הײסט בײַ איהם ביזנעס. איך זאָל איהם גיבען געלד!

Labels: ,