Gimpel Beynish the Matchmaker
(Gimpl Beynish der Shadkhn)
Yiddish Comics of the early 20th century

Translation and commentary by Jane Peppler
Click here to read about and order the two Gimpel books I've published.

Comics read right to left. Click on any comic strip for larger view.

Monday, September 26, 2016

Assimilated Jews and Christmas: a problem long ago as well as today! 12-24-1914

See how the Jewish family, surrounded by Christmas, was struggling even at the start of the 20th century. Why wouldn't Motke and Notke want the pretty things the goyish holiday offers?

December 24, 1914: If he had a frustrating Hanukah, then somebody else is going to have a frustrating Christmas.
  1. Motke: Do you see here? It's Santa Claus with a Christmas tree.
  2. Notke: Let's buy this Christmas tree, we'll decorate it like the one in the book.
  3. GB: Here's a new heshayne* my loafers have discovered. A new insanity.
  4. Notke: Don't you know what this is? It's a Christmas tree, you know.
  5. GB: Out of here, loafers, with your goyish things. Now it's Christmas trees no less.

* Gimpel refers to his sons' Christmas tree as a new insane sort of heshayne, a bundle of willow twigs struck against the ground five times during Sukkot. Outside of the holiday it's usually used this way: er zet oys vi an opgeshlogene heshayne, "he looks like a bunch of willow twigs that's been thrashed till it's limp."

אױב ער האָט געהאַט אַ פֿאַרשטערטען חנוכּה, האָט דערפֿאַר אימיצער אַנדערש דערפֿאַר אַ פֿאַרשטערטען קריסטמעס.

מאָטקע: זעהסט װאָס דאָ שטעהט? הײַנט איז סענטי קלאָוס מיט אַ קריסטמעס טרי.
נאָטקע: לאָמיר קױפֿען אָט דיא קריסטמעס טרי, װעלען מיר זיא אױספּוצען װיא אין בוך שטעהט.
גימפּעל בײניש: עפּעס אַ גאַנצע חושענא האָבען זײ דערטאַפּט מײַנע לױפֿערס. אַ נײַע משוגעת.
נאָטקע: װײסט ניט װאָס דאָס איז? עס איז אַ קריסטמעס טרי, יו נו.
גימפּעל בײניש: אַרױס, לױפֿערס, מיט אײַערע גױ׳אישע זאַכען. האָסטו דיר גאָר קריסטמעס טריס.

Labels: ,

Monday, September 19, 2016

Gimpel redecorates. 12-23-1914

I don't know what the word karobke (korobke karabke korabke) means. Maybe it's related to karapken zikh (make one's way with great effort) or to korobke (box; community tax, especially on kosher meat)

December 23, 1914: When one wants it to be pretty in the house, one should expect trouble.
  1. Painter: Say, lads, don't mess with this or you'll be lying in the cemetery.
  2. GB: Loafers, this is not your piggy business...
  3. GB: I'll ...
  4. GB: Where am I and what [?] have I gotten myself into?
  5. GB: I'm captured here just as with the Germans in the war.

אַז מען װיל עס זאָל זײַן שעהן אין הױז דאַרף מען ערװאַרטען טראָבעל.

פּײנטער: סעי, חבֿרה, טשעפּעט גאָר ניט, װאַרום איהר׳ט ליגען אין דער ערד.
גימפּעל בײניש: לױפֿערס, עס איז ניט אײַערע חזיר׳שע ביזנעס; װאַרום איך…
גימפּעל בײניש: איך װעל אײַך…
גימפּעל בײניש: װאו בין איך און װיא קאַראַבקע איך זיך דאָ אַרױס?
גימפּעל בײניש: איך בין דאָ געפֿאַנגען באַלד װיא בײַ דיא דײַטשען אין מלחמה.

Labels: , ,

Monday, September 12, 2016

Why stand there like a blockhead? 12-22-1914

Men still act this way. Ask anybody on JDate. I like the Yinglish word "biyoot."

December 22, 1914: Of course, sometimes one can be deceived from afar.
  1. Jake: Gimpel Beynish is standing over there with a fine lady. I hope he's proposing me as her bridegroom.
  2. Jake: I must go over to them, but I should first walk like a man. Ay, is this a beaut!
  3. Jake: I hope I'll please her. No small thing, such beauty! How should I approach her?
  4. GB: Well, why are you standing there like a blockhead? Say something or she may think you're a mute.
  5. GB: Say, you, what lousy behavior is this? Come here and talk business. Be a man, you'll be a bridegroom.

אודאי קען מען זיך אַמאָל אָפּנאַרען פֿון דער װײַטענס.

דזשײק: עפּעס שטעהט דאָרט גימפּעל בײניש מיט אַ פֿײַנער לײדי. הלואי רעדט ער זיא מיר.
דזשײק: איך מוז צוגעהן צו זײ. נאָר איך דאַרף פֿריהער אױסגעהען װיא אַ מענש. אי, איז דאָס אַ ביוט!
דזשײק: הלואי זאָל איך איהר נאָר געפֿעהלען. אַ קלײניגקײט, אַזאַ שעהנהײט! װי קום איך צו איהר?
גימפּעל בײניש: נו, װאָס ביסטו געבליעבען שטעהן װיא אַ פֿלאָקען? זאָג עפּעס. זיא קען דאָך מײנען, אַז דו ביזט שטום.
גימפּעל בײניש: סעי, דו, װאָס פֿאַר אַ חזיר׳ײ איז דאָס? קום אַהער און רײד ביזנעס. זײַ אַ מענש, װעסטו װערען אַ חתן.

Labels: , , ,

Monday, September 5, 2016

Why would a pauper need a wife? 12-21-1914

December 21, 1914: Really, why would a pauper need a wife?
  1. GB: Come in your bedroom, I'll tell you about her.
  2. The Landlord's Wife: What kind of guest is this? He hasn't paid his rent and he brings me a mooching stranger.
  3. The Landlord's Wife: That's the way. Give me all the money. Resistance is futile. The landlord never forgets.
  4. Jake: Mister Matchmaker, I want to tell you the truth. This nickel here is all the money I have.
  5. GB: Sorry, let's forget about it, I don't need any paupers. I work for a fee, not as a mitzvah.

טאַקי צו װאָס דאַרף אַ קבצן אַ כּלה?

גימפּעל בײניש: קום אַרײַן אין דײַן בעדרום, װעל איך דיר דערצעהלען װער זיא איז און װאָס זי איז.
די מיסעס: װאָס איז דאָס פֿאַר אַ גאַסט? קײן רענט צאָהלט ער ניט און ער ברענגט מיר נאָך אַהער פֿרעמדע לײדיג-געהער.
דיא מיסעס: אָט אַזױ! גיט אַהער די גאַנצע געלד. אומזיסט איז ניטאָ דער לענדלאָרד פֿאַרגעסט אָן מיר קײנמאָל ניט.
דזשײק: מיסטער שדכן, איך האָב ליעב אױסצוזאָגען דעם אמת. אָט דאָס ניקעל איז מײַן גאַנצער פֿאַרמעגען.
גימפּעל בײניש: מוחל, קײן קבצנים דאַרף איך ניט. איך אַרבײט פֿאַר שדכנות געלד, ניט פֿאַר מצוה.

Labels: , , ,

Monday, August 29, 2016

Suzy's mom cuts out the middleman. 12-20-1914

I still wonder how to know whether matchmakers were still widely used in New York in 1914 or whether Gimpel was an anachronism. Here we see even an old-fashioned mother may prefer to avoid paying a matchmaking fee. Gimpel's occupation was soon going to be even less profitable.

December 20, 1914: Oh well, sometimes a matchmaking fee can be ruined by anybody.
  1. GB: Here she is, Jake. I have the honor of presenting - Miss Suzy.
  2. Suzy: My mother's here too. Mama, this is Mister Jake.
  3. Suzy's mother: Who's this Jew? He's a familiar soul, somehow.
  4. Suzy's mother: We don't need a matchmaker. We'll manage without you.
  5. GB: You're a swindler, that what you are, a thief, a robber!

מאלע װער עס קען אַמאָל קאַליע מאַכען שדכנות.

גימפּעל בײניש: דאָס איז זיא, דזשײק. האָב דיא עהרע פֿאָרצושטעלען – מיסס סוזי.
סוזי: אָט איז דאָך דיא מאַמע אױך דאָ. מאַמע, דאָס איז מיסטער דזשײק.
סוזי׳ס מאַמע: װער איז דער איד? עפּעס אַ בעקאַנטער נפֿש, דאַכט זיך.
סוזי׳ס מאַמע: מען דאַרף ניט קײן שדכנים. מיר װעלען אױסקומען אָהן אײַך.
גימפּעל בײניש: איהר זײַט אַ שװינדלערין, זײַט איהר, אַ גנבֿ׳טע, אַ רױבערין.

Labels: , ,

Monday, August 22, 2016

In Europe, Nikolai flees Franz Josef and Wilhelm. On the Lower East Side, bachelors continue to eschew unlovely spinsters. 12-19-1914

December 19, 1914: "And Nikolai fled"

In the distance: Franz Josef and Wilhelm stand on Pshemishl, Krakow, and Lodz; In the foreground: Nicholas flees. On his broken leg: Tannenberg*
Franz Josef: Goodbye, Nikolai, don't be offended.
Wilhelm: Where are you running in this manner, Nicholas? What's your hurry?

* The Battle of Tannenberg (26-30 August 1914) resulted in the almost complete destruction of the Russian Second Army ... It brought high prestige to Field Marshal Paul von Hindenburg and his rising staff-officer Erich Ludendorff.

December 19, 1914: When trouble is destined, it can come without the loafers.
  1. Motke: Yes, our Dad is here - he's sitting over there with a lady.
  2. GB: He's one in a million, a corker. Furthermore, he's educated, you know!
  3. Notke: Here's Dad and here's the lady. Should I...
  4. Jake: Take this quarter and be quiet until I get out of here.
  5. Motke and Notke: The man said you can keep your merchandise.

אַז עס איז באַשערט אַ קרה קען זיא קומען אָהן לױפֿערס.

מאָטקע: יעס, דער פּאַפּאַ איז דאָ. אָט זיצט ער דאָרט מיט אַ לײדי.
גימפּעל בײניש: עס איז שױן אײנמאָל אַ יונג. אַ ברען. הײַנט געבילדעט, יו נו!
נאָטקע: אָט איז דער פּאַפּאַ און אָט איז דיא לײדי. זאָל איך…
דזשײק: נאַט אײַך אַ קװאָדער און שװײַגט ביז איך װעל זיך אָפּטראָגען.
מאָטקע און נאָטקע: דער מאַן האָט בעזאָגט אַז דו מעגסט זיך האַלטען מיט דער סחורה.

Labels: , , , ,

Thursday, August 11, 2016

Motke and Notke gobble the latkes. 12-17-1914

December 17, 1914: The trouble is that Motke and Notke practically rhyme with latke.
  1. GB: What a great smell! Literally a marvel. What dish could it be?
  2. GB: It's latkes, yes, I remember, latkes. Why this, all of a sudden?
  3. GB: Ay, I'd forgotten completely - it's for Hanukah. My wife is all right.
  4. GB: I should go in and get ready for the latkes. Really a fine holiday, Hanukah.
  5. Motke and Notke: We left you a latke, Papa - oy, my belly!

די צרה איז װאָס מאָטקע און נאָטקע גראַמט זיך כּמעט צו לאַטקע.

גימפּעל בײניש: אי אַ פֿײַנער ריה! אַ מחיה בנאמנות. װאָס פֿאַר אַ מאכל זאָל דאָס זײַן?
גימפּעל בײניש: ס׳יז לאַטקעס. יאָ, איך דערקען עס איז לאַטקעס. װאָס איז עפּעס פּלוצלינג?
גימפּעל בײניש: אי, איך האָב גאָר פֿאַרגעסען – ס׳איז צוליעב חנוכּה. מײַן פּלונית׳טע איז אָלל-רײַט.
גימפּעל בײניש: מען דאַרף אַרײַנגעהן זיך צוגרײטען צו די לאַטקעס. טאַקע אַ פֿײַנער יום טובֿ, חנוכּה.
מאָטקע און נאָטקע: מיר האָבען דיר אױך געלאָזען אַ לאַטקע, פּאַפּאַ – אױ מײַן בױך!

Labels: ,