Gimpel Beynish the Matchmaker
(Gimpl Beynish der Shadkhn)
Yiddish Comics of the early 20th century

Translation and commentary by Jane Peppler
Click here to read about and order the three Gimpel books I've published.

Comics read right to left. Click on any comic strip for larger view.

Friday, June 23, 2017

One talks of war, the other talks of corns. 2-13-1915

Nobody I know uses the word corn - it seems awfully old-fashioned - but people still get them, so what are they called now? Maybe nobody talks about them.

February 13, 1915: When you're dealing with a deaf customer, it's no walk in the park.
  1. GB: Come along, I can give you a bride, too, but not today.
  2. Jake: There goes a boy with an 'Extra' edition of the paper, it'll persuade you that the Russians...
  3. Jake: ... have had the biggest defeat. Their defeat is even defeated.
  4. GB: Are you trying to kill my foot? My corns, aren't they corns?
  5. GB: If so, I must show you the door as the Germans did the Russians.

אַז מען האָט צו טאָן מיט אַ טױבען קאָסטימער איז געװיס ניט אַזאַ מאכל.

גימפּעל בײניש: קום אַלײן, קום. איך קען דיר אױך געבען אַ כּלה, אָבער ניט הײַנט.
דזשײק: אָט געהט אַ באָי מיט אַן ״עקסטראַ״, װעט איהר זיך איבערצײַגען אַז דיא רוסען…
דזשײק: האָבען געהאַט דיא גרעסטע מפּלה. זײַט מפּלות האָבען זיך גע׳מפּלה׳ט.
גימפּעל בײניש: װילסט אַלץ ניט אַרונטערגעהן פֿון מײַן פֿוס? מײַנע קאָרנס זײַנען קײן קאָרנס ניט?
גימפּעל בײניש: אױב אַזױ, מוז איך דיר משלח זײַן װיא דיא דײַטשען זײַנען משלח דיא רוסען.

Labels: ,

Wednesday, June 21, 2017

Gimpel meets the famous Evangelist "Billy Sunday" - 4-11-1917

I've been going along chronologically - on the blog I'm in 1915, but I'm working on the new book which is 1917, and I just ran across this wonderful cartoon in which Gimpel Beynish observes and enjoys the eccentric real-life preacher "Billy Sunday," who began his career in the mid-West but visited New York City in 1917. It cracked me up so I couldn't wait to share it with you.

As you can read in Wikipedia, Billy Sunday was a popular outfielder in the National League during the 1880s, then found religion and became an evangelist. After he and his wife entrusted their children to a nanny so Nell could manage the revival campaigns, she transformed her husband into a "nationally renowned phenomenon."

By the New York campaign of 1917, the Sundays had a paid staff of twenty-six. "Sunday gyrated, stood on the pulpit, ran from one end of the platform to the other, and dove across the stage, pretending to slide into home plate. Sometimes he even smashed chairs to emphasize his points."

I think maybe the point here is that, while eccentric, Billy Sunday was incredibly successful, ie, laughing all the way to the bank.

April 11, 1917: He's really no fool, that's why he's a prophet.
  1. GB: You don't recognize me? That amazes me! I'm Gimpel Beynish, you know, and now: what's your real name?
  2. Stranger: Me? My name? I'm the bitterest enemy of the Devil, of drunkards, of women...
  3. Stranger: of Hell, of demons and evil spirits, of ... of everything in the world which is angry and bad and despicable.
  4. GB: Now it's coming to me! In your talk, in your behavior, there's something ... wait, let's see, you are...
  5. GB: You are! You shoot nails! Over a collection. Now I know, you're no other than Billy Sunday.

Click for a larger view.

קײן נאַר איז ער טאַקי ניט, דערפֿאַר איז ער אָבער אַ נביא.

גימפּעל בײניש: איהר קענט מיך ניט? דאָס איז טאַקי פֿאַר מיר אַ װאונדער! איך בין גימפּעל בײניש, יונאָו, און איצט: װי איז איהרענס װערטהען נאָמען?
פֿרעמדער: איך?! מײַן נאָמען?! איך בין דער פֿערביטערסטער שֹונא פֿון דעם טײַװעל, פֿון שכּרות, פֿון פֿרױען, פֿון…
פֿרעמדער: פֿון גהינום, פֿון רוחות, פֿון שדים, פֿון… פֿון אַלץ אין דער װעלט װאָס איז בײז און שלעכט און שפֿל. פֿון…
גימפּעל בײניש: עפּעס דערמאָהן איך זיך! אין אײַערע רײד, אין אײַער האַנדלען ליעגט עפּעס… װאַרט, לאָמיר זעהן, איהר זײַט…
גימפּעל בײניש: איהר זײַט! איהר זיעסט מיט טשװעקעס. איבער אַ קאָלעקשאָן. איצט װײס איך, איהר זײַט ניט קײן אַנדערער, װי בילי סאָנדעי…

Labels: ,

Friday, June 16, 2017

On Lincoln's birthday cold cash is preferred. 2-12-1915

Motke and Notke were getting Americanized rapidly in school. They talk about Lincoln's "boyrth dey" and his "piktsher" and his "peni" ...

February 12, 1915: He's a pretty fair patriot, but not everyone knows how to appreciate it.
  1. Motke and Notke: Say, papa, today is Lincoln's birthday. Give us Lincoln...
  2. GB: Correct, lads. What's true is true. If you can remember a holiday you're all right.
  3. GB: And you'll get what you want. Your papa is also no greenhorn.
  4. GB: I too have prepared for today's holiday and I've kept you in mind.
  5. Motke and Notke: We'll pass on Lincoln's portrait, papa, what we want is Lincoln pennies.

ער איז ניש-קשה פֿון אַ פּאַטריאָט, אָבער ניט יעדער װײסט װי דאָס צו שעצען.

מאָטקע און נאָטקע: סעי, פּאַפּאַ, הײַנט איז דאָך עפּעס לינקאָלן׳ס בױרטה-דעי. גיב אונז לינקאָלן…
גימפּעל בײניש: גערעכט, חבֿרה. װאָס אמת איז אמת. אַז איהר געדענקט אַ יום טובֿ זײַט איהר אַלרײַט.
גימפּעל בײניש: און איהר קריגט שױן װאָס איהר װילט. אײַער פּאַפּאַ איז אױך ניט קײן גרינהאָרן.
גימפּעל בײניש: איך האָב זיך אױך צוגעגרײט צום הײַנטיגען יום טובֿ און האָב אײַך אין זינען געהאַט.
מאָטקע און נאָטקע: מוחל דיא לינקאָלן פּיקטשור, פּאַפּאַ מיר װילען לינקאָלן פּעניס, װילען מיר.

Labels: , , ,

Thursday, June 8, 2017

He's underage. 2-11-1915

February 11, 1915: There are all kinds of customers in his line.
  1. GB: What's the matter, why are you following me, kid?
  2. GB: What's so funny about me, why are you laughing?
  3. Boy: Are you the matchmaker here in the paper?
  4. GB: Sure, son, maybe you have a brother or sister who...
  5. Boy: No, I myself would like a match. Do you have a bride for me?

עס זײַנען דאָ אַלערלײַ קאָסטימער אין זײַן לײַן.

גימפּעל בײניש: װאָס איז דער מעהר װאָס דו געהסט מיר נאָך, אינגעלע?
גימפּעל בײניש: װאָס האָסטו אַזױנס דערזעהען אױף מיר װאָס דו לאַכסט?
אינגעלע: דאָס זײַט איהר אפֿשר דער שדכן װאָס איז דאָ אין פּײפּער?
גימפּעל בײניש: שור, מײַן קינד, קײַן ברודער אָדער דײַן שװעסטער דאַרף אפֿשר…
אינגעלע: נײן, איך אַלײן װאָלט געװאָלט אַ שידוך. איהר האָט אַ כּלה פֿאַר מיר?

Labels: ,

Thursday, June 1, 2017

A thief takes advantage of a gawker. 2-10-1915

So while Gimpel marvels at other peoples' misfortune, he meets up with misfortune himself.

February 10, 1915: There are people who have an easier time earning money than he does.
  1. GB: Thanks for the hundred dollars, Jake. Good luck to you. May you grow old together with joy and satisfaction.
  2. GB: Ay ay, a big fire! People will be so impoverished, poor things. I betcha they'll be left without a penny to their name.
  3. GB: Hey, taxi, come here, I'll take a ride. It's ok, I can spare it from today's earnings.
  4. GB: It's pretty great to travel in a car. Never mind, the American millionaires sure know what good is.
  5. Driver: What's it to me, this bluff that somebody stole the money from your pocket? Hey, policeman, take him to the station house.

עס איז דאָ מענשען װאָס פֿאַרדיענען געלד נאָך לײַכטער װיא ער.

גימפּעל בײניש: טהענקס, פֿאַר דיא הונדערט דאָלער, דזשײק. זאָל זײַן מיט מזל. איהר זאָלט זיך עלטערן אין נחת און אינ פֿרײדען.
גימפּעל בײניש: אי, אי, אַ גרױסער פֿײַער! מענשען װערען נעביך בדיל-הדל. אַלבעטשע זײ װעלען בלײַבען אָהן אַ סענט בײַ דער נשמה.
גימפּעל בײניש: העי, טעקסי, קום נאָר אַהער. איך׳ל נאָר נעהמען אַ ראַיד. ניש-קשה, איך קען מיר פֿאַרגינען נאָך הײַנטיגען פֿאַרדיענסטעל.
גימפּעל בײניש: טאַקע פֿײַן צו פֿאָהרען אין אַן אױטאָמאָביל. נעװער מײַן, די אַמעריקאַנער מיליאָנערען װײסען שױן נאָר װאָס גוט איז.
שאָופֿער: װאָס טױגען מיר די בלאָפֿס אַז מען האָט אײַך אַרױסגעגנב׳עט דאָס געלד פֿון דער קעשענע, העי, פּאָליסמאַן, נעהמט איהם אין סטײשאָן-הױז.

Labels: ,

Thursday, May 25, 2017

Gimpel learns a little something about being swindled. 2-9-1915

February 9, 1915: Not all windfalls are great bargains.
  1. Jake: Sure, I like her. Make me a match. I can give you ten dollars cash right now. Give me change for a fifty.
  2. GB: I don't have any small change with me. I'll go over to that store to change your fifty and bring your change back.
  3. GB: What kind of clown is this? What kind of guy pays the matchmaker before he even gets a bride?
  4. Angry character: There he is, the swindler. He gave me this counterfeit fifty. Grab him, the robber.
  5. Policeman: If you don't know that passing counterfeit money gets you ten years in prison, the judge will explain.

ניט אַלע גליקען זײַנען גרױסע מציאות.
דזשײק: שור, װיל איך איהר. זאָלט מיר רײדען אַ שידיך. איך קען אײַך שױן געבען האַנד-געלד אַ צעהנערעל. גיט מיר טשענזש פֿון אַ פֿיפֿציגער.
גימפּעל בײניש: איך האָב בײַ זיך ניט קײן קלײן-געלד. איך׳ל געהן אָט דאָ אין סטאָר אױסבײַטען דעם פֿופֿציגער און דיר ברײנגען טשענזש.
גימפּעל בײניש: װאָס איז דאָס פֿאַר אַ לץ? הער אַ בעלן פֿון אַ בחור צו באַצאָה שדכנות נאָך אײדער איך גיב איהם אַפֿילו אַ כּלה.
בײזער פּאַרשױן: אָט דאָס איז ער, דער שװינדלער. ער האָט דאָס מיר געגעבען דעם פֿאַלשען פֿופֿציגער. כאַפּט איהם, דעם גזלן.
פּאָליסמאַן: אױב איהר װײסט נאָך ניט, אַז פֿאַר אױסבײַטען פֿאַלשען געלד קומט צעהן יאָהר פּריזאָן, װעט עס אײַך דער דזשאָדזש דערצעהלען.

Labels: , ,

Thursday, May 18, 2017

Being put in charge of the reluctant snow crew is not so wonderful. 2-8-1915

сторост (storost) is a guard. сторосто is not what he means, I think.

February 8, 1915: He gets a job in politics, but turns out his own livelihood is better.
  1. They're making me the guard/boss of the snow-removal team? All right. They'll certainly work if I'm in charge.
  2. Hey, friends, get to work! If snow has to be moved, move it! That's what I say, Gim...
  3. Oy! Some kind of cold bomb! Say, where'd it come from? This monkey business is no good. My name is...
  4. I barely managed to run away from the Germans and their bombs, now I have a worse problem.
  5. To hell with the badge and the job, I'm going back to my old profession.

ער קריגט אַ פּאָליטישען דזשאָב, אָבער זײַן מלאָכה איז אַלץ בעסער.

מען מאַכט מיך פֿאַר אַ גאַנצען סטאָראָסטאָ איבער די שנעע-ראָמער? אָלל-רײַט. בײַ מיר װעלען זײ אַרבײטען.
העי, חבֿרה, געאַרבײט זאָל װערען! אַז ראָמען שנעע, זאָל זײַן געראַמט שנעע. אַזױ הײס איך, גימ…
אױ! עפּעס אַ קאַלטע באָמבע! סעי, פֿון װאַנען קומט דאָס? די מאָנקי ביזנעס װעלען ניט געהן. איך הײס…
איך בין קױם אַנטלאָפֿען פֿון דיא דײַטשען מיט זײערע באָמבעס, האָב איך דאָ אַן ערגערע צרה.
אַ כּפּרה דאָס סאָלדאַטסקע קנעפּיל מיט דעם דזשאָב, איך געה צוריק צו מײַן אַלטער מלאָכה.

Labels: , ,