Gimpel Beynish the Matchmaker
(Gimpl Beynish der Shadkhn)
Yiddish Comics of the early 20th century

Translation and commentary by Jane Peppler
Click here to read about and order the six Gimpel books I've published.

Comics read right to left. Click on any comic strip for larger view.

Tuesday, November 21, 2017

2-28-1915: A political cartoon and a comic strip on the subject of Purim, 1915

February 28, 1915: Uncle Sam's Purim feast
Left to right: Austria, Germany, Russia, Belgium, England, America. Bag: American food
Caption: Who eats and who doesn't eat.

In the Gimpel cartoons we've often seen people trying to pay back their debts at holiday time.


February 28, 1915: Who, who - he's certainly having a happy Purim.
  1. GB: Woe is me! This is Mister Nudnik. I owe him money.
  2. GB: Where can I hide from him? He's so harsh when he comes for his money!
  3. GB: Oy! Excuse me, Mister, I beg your pardon half a dozen times over.
  4. Jake: It's you, Mister Gimpel Beynish? I owe you money!
  5. GB: I run away from a Haman and catch a Mordechai. You could call it a Purim miracle!

װעל, װעל – ער האָט געװיס אַ פֿרעהליכען פּורים.

גימפּעל בײניש: אױ װעה איז מיר! דאָס איז מיסטער נודניק. איך בין איהם שולדיג געלד.
גימפּעל בײניש: װאו בעהאַלט מען זיך פֿון איהם? ער איז אַזאַ שטרענגער מאָהנער!
גימפּעל בײניש: אױ! עקסקיוז מי, מיסטער, איך בעט אײַך אַ האַלב דאָזען מחילה.
דזשײק: דאָס זײַט איהר, מיסטער גימפּעל בײניש? איך בין דאָך אײַך שולדיג געלד!
גימפּעל בײניש: אַנטלאָפֿען פֿון אַ המן און געכאַפּט אַ מרדכי. שײַך צו זאָגען אַ נס פּורים!

Labels: , , , ,

Tuesday, November 14, 2017

2-27-1915: Gimpel, full of buyer's remorse, sends the books back to Amazon.

In the previous strip, Gimpel thought he got all his encyclopedias for a dollar. Now it turns out that was just the shipping cost, here comes the collector. Nowadays I think you do have recourse if you buy something this way and regret it, but I doubt he would have gotten away with this back then.

February 27, 1915: He's already figured out how to get rid of his unwanted guests.
  1. GB: So they've turned up! What am I going to do with these books?
  2. GB: Here comes another guest. Maybe at least this time it will be a respectable person.
  3. GB: Greetings! Sure, I'm Gimpel Beynish. Of course I'm a matchmaker. Come sit down!
  4. Guest: I'm here to collect the money for the books. Today you have to pay the first hundred dollars.
  5. GB: Take the books back, the money you'll get when I've read them all.

ער װײס שױן װיא צו פּטור׳ן אונגעװינשטע געסט.

גימפּעל בײניש: נו האָב איך זיך אָפּגעזוכט! װאו טהוט מען זיך מיט זײ אַהין, מיט דיא ביכער?
גימפּעל בײניש: עס געהט שױן װיעדער אַ גאַסט. אפֿשר כאָטש איצט קומט עפּעס אַ לײַטישער מענש.
גימפּעל בײניש: שלום עליכם! שור בין איך גימפּעל בײניש. אודאי בין איך אַ שדכן. קומט זיצט!
גאַסט: איך בין דער קאָלעקטאָר פֿאַר דיא ביכער. הײַנט דאַרפֿט איהר באַצאָהלען די ערשטע הונדערט דאָלאַר.
גימפּעל בײניש: דערװײַל נאַ דיר די ביכער צוריק, און דאָס געלד װעסטו קריגען װען איך װעל זײ איבערלעזען.

Labels: ,

Tuesday, November 7, 2017

2-26-1915: the UPS man delivers "Turkish" books to Gimpel for a dollar.

I couldn't figure out what רזש was in the last frame. And are these really Turkish books, or merely so densely and obscurely written he can't understand them?

February 26, 1915: He has a chance to look like an educated man, but it will cost money.
  1. GB: What kind of guest is this so early in the morning? Certainly it concerns a match.
  2. Expressman: Gimpel Beynish? This is for you. I'll bring the rest in soon.
  3. Expressman: I'm finished. You sure must be an educated man.
  4. GB: All told, just one dollar for so many books? By all means.
  5. GB: He's simply a swindler. What good are Turkish books to me?

ער האָט אַ שאָו צו װערען אַ געבילדעטער מאַן, אָבער עס װעט קאָסטען געלד.

גימפּעל בײניש: װאָס איז דאָס פֿאַר אַ גאַסט אַזױ פֿאַרטאָג? מכּח אַ שידוך געװיס ניט.
עקספּרעסמאַן: גימפּעל בײניש? דאָס איז פֿאַר אײַך. איך ברענג באַלד אַרײַן דיא איבעריגע.
עקספּרעסמאַן: איך בין שױן באַלד פֿאַרטיג. איהר מוזט זײַן אַ היבש געבילדעטער מאַן.
גימפּעל בײניש: אינגאַנצען אײן דאָלאַר פֿאַר אַזױ פֿיעל ביכער? מהיכא תיתי.
גימפּעל בײניש: איז דאָך פּשוט אַ שװינדלער. דער רזש װאָס טױג מיר טערקישע ביכער?


Tuesday, October 31, 2017

2-25-1915: Gimpel is flattered by a traveling encyclopedia salesman with predictable results.

A tenet of good sales work: flatter your customer, appeal to his vanity. The traveling salesman was a common figure back then. His product was not cheap! But he sold on the installment plan. I bet his best customers were those who wanted their children to be educated and successful.

February 25, 1915: Of course sometimes a little business gets done.
  1. GB: Well, what times! If only there were somebody around to make a little business with!
  2. Jake: Mister Gimpel Beynish, you're the right man at the right time.
  3. Jake: I know you're a whiz with educated type things, you know.
  4. Jake: So I have to sell you three sets of the newest encyclopedia.
  5. GB: So it costs money - as long as I'm considered an educated man.

עפּעס ביזנעס מאַכט זיך איהם דאָך אַמאָל.

גימפּעל בײניש: נו, אַ צײַט! עס זאָל אפֿילו זײַן כאָטש מיט װעמען צו רײדען ביזנעס.
דזשײק: מיסטער גימפּעל בײניש, איהר זײַט דער ריכטיגער מאַן אױפֿ׳ן ריכטיגען פּלאַץ.
דזשײק: איך װײס, אַז איהר זײַט אַ מזיק אױף דיא געבילדעטע זאַכען, יו נו.
דזשײק: מוז איך אײַך פֿאַרקױפֿען דרײַ סעטס פֿון דער נײַעסטער ענציקלאָפּעדיע.
גימפּעל בײניש: זאָל קאָסטען געלד, אַבי מען האַלט מיך פֿאַר אַ געבילדעטען מאַן.

Labels: , ,

Tuesday, October 24, 2017

2-24-1915: Gimpel and the prospective bridegroom are terrified by an educated woman.

See how an educated woman is considered ridiculous and somebody to flee from.

February 24, 1915: Everyone knows: too much is more than is needed.
  1. Jake: Yes, the matchmaker told me you're an educated girl.
  2. GB: It's going gangbusters. He's already taken with her.
  3. Suzy: The experimental traditions of the synthetic evolutions are a ...
  4. Suzy: The discernible dialectic of the universe's tendentious meditations...
  5. Jake: Come, quickly, let's run away, mister. Your maiden is too educated.

װער װײסט דאָס דען ניט אַז װאָס צו איז איבעריג.

דזשײק: יאָ, דער שדכן האָט טאַקע געזאָגט, אַז איהר זײַט אַ געבילדעטע מײדעל.
גימפּעל בײניש: עס געהט אַ גאַנג. דער בחור איז שױן פֿאַרכליאָבעט אין איהר.
סוזי: דיא עקספּערימענטאַלע טראַדיציאָנען פֿון די סינטעטישע עװאָלוציאָנען זײַנען אַ פֿאָלגע…
סוזי: פֿון דער אונערשעפּליכער דיאַלעקטיק פֿון דעם אוניװערזום׳ס טענדענציעזע מעריטאַציאָנען….
דזשײק: קומט, לאָמיר שנעל אַנטלױפֿען, מיסטער. אײַער בתולה איז שױן צופֿיעל געבילדעט.

Labels: , , ,

Tuesday, October 17, 2017

2-23-1915: Gimpel tangles with a live wire.

Ongekhmuret must come from khmare (storm cloud). Good word.

Karaul, in Russia, was (I think, from a quick confused googling) under attack by the Turks around this time.

February 23, 1915: Go try to figure what to watch out for these days.
  1. Motke: Dad's looking a little grumpy. We should try to cheer him up a bit.
  2. GB: Why are you scared of that wire? It's no big deal!
  3. GB: Karaul! They're dragging me into the next world! Don't let it happen!
  4. GB: What kind of swinish cable is this? Police! Murder! Fire!
  5. Electrician: Mister, a live electrical wire is worse than war contraband.

געה װײס פֿון װאָס זיך צו היטען הײַנטיגע צײַטען.

מאָטקע: דער פּאַפּאַ געהט אַרום אָנגעכמורעט. מען דאַרף איהם מאַכען אַביסעל לעבעדיג.
גימפּעל בײניש: װאָס האָט איהר זיך דערשראָקען פֿאַר׳ן דראָט? סט׳געזעהען אַ מורא!
גימפּעל בײניש: קאַראַאול! מען נעהמט מיך אױף יענער װעלט! לאָזט ניט, אידען!
גימפּעל בײניש: װאָס איז דאָס פֿאַר אַ הזיר׳שער דראָט, װאָס? פּאָליץ! מױרדער! פֿײַער!
עלעקטרישען: מיסטער, לעבעדיגער עלעקטרישער דראָט איז דאָ ערגער װיא מלחמה-קאָנטראַבאַנד.

Labels: ,

Tuesday, October 10, 2017

2-22-1915: In which Gimpel explains exaggeration is not the same as lying

February 22, 1915: His holiday begins ok but it doesn't end very well.
  1. Yes, children, here he is, and you know why he was a good boy? Because he never told a lie.
  2. That's how it is, children. One mustn't tell a lie. It's a ... come in! A guest on an ordinary Monday!
  3. Some sexton's wife. Probably she's come to nag me about charity. Oh, do I love the gals who come to nag.
  4. Do I make matches? What a question. I'm Gimpel Beynish, of course. Today alone I've made six matches.
  5. Where've they all run to? It's really a goyish holiday but it seems I exaggerated a bit.

ער פֿאַנגט אָן דעם יום טוב ניש-קשה, נאָר ער ענדיגט גאָר ניט פֿױגעלדיג.

יאָ, קינדערליך, דאָס איז ער און װעסט איהר פֿאַרװאָס ער איז געװען אַ װאױלער באָי? װײַל ער האָט קײן ליגען ניט געזאָגט.
אַזױ איז עס, קינדערליך. מען טאָהר ניט זאָגען קײן ליגען. עס איז אַ … קאָם אין! אַ גאַסט אין אַ פּראָסטען מאָנטאַג!
עפּעס אַ גבאי׳טע. געקומען מסתמא דרעהן אַ קאָפּ מכּח טשאַריטי. אי האָב איך זײ ליעב דיא בהור׳טעס אַז זײ קומען דרעהן אַ קאָפּ.
צי איך רעד שידוכים? אַ שאלה אַביסעל. איך בין דאָך גימפּעל בײניש. הײַנט אַלײן האָב איך שױן געמאַכט אודאי זעקס שידוכים.
װאָס זײַנען זײ זיך אַלע צעלאָפֿען? טאַקי אַ גױ׳אישער יום טובֿ נאָר דאַכט זיך אַז איך האָב אַביסעל איבערגעכאַפּט דיא מאָס.

Labels: ,